به گزارش اطلاع با ما ، بررسی گزارش مرکز پژوهشهای مجلس از وضعیت مالی پنج کلانشهر نشان میدهد تهران از نظر حجم بودجه فاصله قابل توجهی با مشهد، اصفهان، شیراز و تبریز دارد. در کنار این تفاوت، شیوه تأمین درآمد شهرها نیز متفاوت است؛ از وابستگی به عوارض ساختوساز و فروش املاک گرفته تا مالیات بر ارزش افزوده و استقراض.
بررسی وضعیت مالی پنج کلانشهر بزرگ ایران نشان میدهد اختلاف میان بودجه شهرداری تهران و سایر شهرهای بزرگ بسیار قابل توجه است. طبق گزارشی که مرکز پژوهشهای مجلس درباره بودجه سال ۱۴۰۳ شهرداریها منتشر کرده، تهران نهتنها بودجهای بسیار بزرگتر از دیگر کلانشهرها دارد، بلکه شیوه تأمین منابع مالی آن نیز با سایر شهرها تفاوتهایی دارد.
در این بررسی، وضعیت مالی تهران، مشهد، اصفهان، شیراز و تبریز مورد توجه قرار گرفته و منابع درآمدی و نحوه هزینهکرد شهرداریهای این شهرها مقایسه شده است.
یکی از مهمترین نکات این گزارش، اختلاف قابل توجه سقف بودجه شهرداری تهران با سایر کلانشهرهاست.
بر اساس دادههای مربوط به بودجه تلفیقی سال ۱۴۰۳، سقف بودجه تهران حدود ۱۸۸ هزار میلیارد تومان تعیین شده است. در همین سال، بودجه تلفیقی مشهد حدود ۵۶ هزار میلیارد تومان، اصفهان ۳۴ هزار میلیارد تومان، شیراز ۳۲ هزار میلیارد تومان و تبریز حدود ۲۷ هزار میلیارد تومان بوده است.
به این ترتیب، بودجه تلفیقی تهران بهتنهایی از مجموع بودجه چهار کلانشهر دیگر بیشتر بوده است.
این اختلاف در مقایسه با سال قبل تهران نیز قابل توجه است. بودجه تلفیقی پایتخت از حدود ۹۵ هزار میلیارد تومان در سال ۱۴۰۲ به حدود ۱۸۸ هزار میلیارد تومان در سال ۱۴۰۳ افزایش پیدا کرده است.
بر اساس گزارش مرکز پژوهشهای مجلس، رشد بودجه شهرداری تهران در این دوره از رشد بودجه دولت نیز بیشتر بوده است.
سقف بودجه با میزان درآمد واقعی یا پیشبینیشده شهرداری تفاوت دارد. طبق اطلاعات این گزارش، مجموع درآمد پیشبینیشده شهرداری تهران در سال ۱۴۰۳ حدود ۱۱۹.۶ هزار میلیارد تومان بوده است.
این رقم برای سایر کلانشهرهای مورد بررسی به این شرح اعلام شده است:
مشهد: حدود ۲۰.۶۸ هزار میلیارد تومان شیراز: حدود ۱۹.۵ هزار میلیارد تومان اصفهان: حدود ۱۶.۸۲ هزار میلیارد تومان
عوارض عمومی یکی از منابع اصلی درآمدی شهرداریها محسوب میشود، اما بررسی جزئیتر نشان میدهد بخشی از درآمد شهرها همچنان به فعالیتهای مرتبط با توسعه فیزیکی شهر وابسته است.
منظور از درآمدهای ناشی از توسعه شهر، منابعی مانند عوارض زیربنا، تراکم و تغییر کاربری است.
در تهران حدود ۶۷.۳ هزار میلیارد تومان از درآمد پیشبینیشده از این محل تأمین میشود؛ یعنی حدود ۵۶ درصد کل درآمد شهرداری.
این سهم در مشهد حدود ۴۹ درصد، در اصفهان ۵۱ درصد و در تبریز حدود ۵۶ درصد اعلام شده است.
شیراز در میان این پنج شهر سهم بالاتری دارد و حدود ۶۴ درصد درآمد شهرداری آن از محل درآمدهای ناشی از توسعه شهر پیشبینی شده است.
این ارقام نشان میدهد ساختوساز و فعالیتهای مرتبط با توسعه شهری همچنان یکی از منابع مهم تأمین هزینههای شهرداریهای کلانشهرهاست.
یکی دیگر از تفاوتهای مهم میان شهرها، میزان استفاده از منابع حاصل از واگذاری داراییهای مالی است که میتواند شامل وام و استقراض باشد.
در تهران و تبریز حدود ۱۰ درصد منابع از این مسیر پیشبینی شده، اما سهم این منابع در مشهد به حدود ۳۰ درصد میرسد.
بنابراین ساختار تأمین منابع در شهرداری مشهد نسبت به تهران وابستگی بیشتری به منابع مالی و استقراض دارد.
فروش داراییهای سرمایهای نیز در بودجه شهرداریهای مختلف سهم قابل توجهی دارد. بخش بزرگی از این منابع از فروش املاک و اموال غیرمنقول تأمین میشود.
در تهران حدود ۹۸ درصد منابع حاصل از واگذاری داراییهای سرمایهای از فروش اموال غیرمنقول پیشبینی شده است.
این میزان در مشهد حدود ۸۸ درصد گزارش شده و در اصفهان تقریباً تمام منابع این بخش از فروش املاک تأمین میشود.
در تبریز و شیراز نیز سهم فروش املاک از منابع واگذاری داراییهای سرمایهای به ترتیب حدود ۷۱ درصد و ۶۳ درصد اعلام شده است.
در میان منابع درآمدی شهرداریها، مالیات بر ارزش افزوده نیز اهمیت زیادی دارد.
بر اساس گزارش مورد بررسی، حدود ۴۰ درصد درآمد شهرداری اصفهان از محل مالیات بر ارزش افزوده تأمین میشود؛ سهمی که در مقایسه با حجم بودجه این شهر قابل توجه است.
یکی از عوامل مؤثر بر این تفاوت، نحوه توزیع مالیات بر ارزش افزوده میان استانها و شهرهاست.
طبق توضیح ارائهشده در گزارش، بخش عمده این مالیات ابتدا متناسب با محل وصول در سطح استانها توزیع میشود و سپس در داخل استان بر اساس شاخصهایی از جمله جمعیت میان شهرها تقسیم میشود.
به همین دلیل، مناطقی که میزبان تعداد بیشتری از واحدهای تولیدی و شرکتها هستند، میتوانند سهم بیشتری از این منبع درآمدی دریافت کنند.
تهران و اصفهان در دریافت مالیات بر ارزش افزوده چه وضعی دارند؟
بررسی سرانه مالیات بر ارزش افزوده نشان میدهد تهران و اصفهان در مقایسه با برخی دیگر از کلانشهرهای مورد بررسی، وضعیت متفاوتی دارند.
مرکز پژوهشهای مجلس بخشی از این تفاوت را به تمرکز واحدهای تولیدی و اقتصادی در این دو استان مرتبط دانسته است.
همین موضوع باعث شده اصلاح شیوه توزیع مالیات بر ارزش افزوده نیز در میان پیشنهادهای مطرحشده در این گزارش قرار گیرد.
در سمت هزینهها نیز یک نقطه مشترک میان کلانشهرهای مورد بررسی دیده میشود.
بر اساس گزارش، حملونقل و ترافیک در شهرهایی که اطلاعات مربوط به مأموریتهای هزینهای آنها در دسترس بوده، بیشترین سهم اعتبارات مصرفی را به خود اختصاص داده است.
در کنار حملونقل، حوزه شهرسازی و معماری نیز در برخی شهرها سهم قابل توجهی از هزینهها دارد؛ بهویژه در شیراز و تبریز که سهم این بخش نسبت به برخی دیگر از کلانشهرها بیشتر گزارش شده است.
مقایسه بودجه و منابع درآمدی تهران، مشهد، اصفهان، شیراز و تبریز نشان میدهد اندازه بودجه تنها تفاوت میان این شهرها نیست؛ بلکه مسیر تأمین منابع نیز در هر کدام متفاوت است.
تهران با بودجه تلفیقی حدود ۱۸۸ هزار میلیارد تومانی در سال ۱۴۰۳ فاصله زیادی با سایر کلانشهرها دارد. مشهد سهم بالاتری از منابع حاصل از استقراض دارد، اصفهان از سهم قابل توجه مالیات بر ارزش افزوده برخوردار است و شیراز وابستگی بیشتری به درآمدهای ناشی از توسعه شهر دارد.
در مجموع، این آمار تصویری از ساختار مالی متفاوت کلانشهرهای ایران ارائه میدهد؛ ساختاری که در آن عوارض شهری، ساختوساز، فروش املاک، مالیات بر ارزش افزوده و منابع مالی در کنار یکدیگر هزینههای اداره شهرها را تأمین میکنند.
این گزارش بر پایه بررسیهای تحریریه اطلاع باما و مرور دادههای منتشرشده در رسانههای کشور تنظیم شده است.
Δ
