به گزارش اطلاع با ما، بورس و دلار – بورس و دلار؛ دو رگ نامرئی که در بلندمدت هماهنگ میشوند
اگر نوسانهای روزانه بورس را کنار بگذارید و به مسیر چندساله آن نگاه کنید، یک حقیقت جالب توجه خودش را نشان میدهد: شاخص کل بورس تهران و نرخ دلار بازار آزاد در بلندمدت مسیری نزدیک به هم را طی کردهاند. این همگرایی تصادفی نیست؛ ریشه در ساختار اقتصاد ایران دارد.
دلیل اصلی را باید در ترکیب شرکتهای حاضر در بورس جست. بخش بزرگی از شرکتهای بورسی ایران صادراتمحور هستند. پتروشیمیها، فلزات اساسی، فرآوردههای نفتی، محصولات فولادی و… همه کالاهایی را تولید میکنند که یا صادرات میروند یا قیمت داخلیشان بر اساس قیمتهای جهانی و نرخ ارز تعیین میشود.
وقتی دلار گران میشود، درآمد ریالی این شرکتها افزایش مییابد. سودآوری بالاتر میرود و به تبع آن، ارزش سهام آنها در بازار بالا میکشد. شاخص کل که میانگین وزنی قیمت سهام شرکتهاست، به سمت سبز حرکت میکند.
پژوهشهای اقتصادی مبتنی بر مدل همجمعی (Cointegration) که برای شناسایی روابط بلندمدت بین متغیرها استفاده میشود، این همگرایی را تأیید کردهاند. بر اساس این مدلها، شاخص کل بورس و نرخ ارز در طول زمان از یکدیگر فاصله نمیگیرند؛ بلکه اگر فاصلهای ایجاد شود، مکانیسمهای بازار آنها را دوباره به هم نزدیک میکند.
یعنی نه تنها بورس از دلار پیروی میکند، بلکه در بلندمدت، یک تعادل پایدار بین این دو برقرار است. این کشف برای سرمایهگذاران بلندمدت یک ابزار تحلیلی ارزشمند محسوب میشود.
گزارشهای تحلیلی بازار سرمایه نشان دادهاند ضریب همبستگی شاخص بورس و دلار آزاد در برخی دورهها تا محدوده ۰.۸ نیز رسیده است. ضریب همبستگی ۰.۸ یعنی رابطهای بسیار قوی و مستقیم. هر زمان دلار بالا میرود، بورس نیز با احتمال بالایی افزایش مییابد و برعکس.
البته این همبستگی همیشه یکسان نیست. در برخی دورهها به دلیل شوکهای سیاسی یا مداخلات ارزی، این رابطه موقتاً ضعیف میشود. اما در بلندمدت، جهت اصلی حفظ میشود.
هر چند اصل همگرایی در بلندمدت برقرار است، اما شدت آن به عوامل دیگری نیز بستگی دارد. مهمترین این عوامل عبارتند از:
ریسکهای سیاسی – در زمان تنشهای سیاسی شدید، ممکن است بورس واکنش تندتری نسبت به دلار نشان دهد یا برعکس. گاهی سرمایهگذاران از هر دو دارایی (سهام و ارز) فرار میکنند و به سمت طلا میروند. این موقعیتها همبستگی را موقتاً کاهش میدهد.
سیاستهای ارزی – اگر بانک مرکزی تصمیم به تثبیت دستوری نرخ ارز بگیرد، ممکن است دلار آزاد برای مدتی فاصله زیادی با دلار نیمایی پیدا کند. در این شرایط، شرکتهای بورسی که عمدتاً با دلار نیمایی معامله میکنند، هماهنگی کامل با دلار آزاد نخواهند داشت.
انتظارات تورمی – گاهی بورس جلوتر از دلار حرکت میکند. وقتی انتظارات تورمی بالا میرود، سرمایهگذاران قبل از اینکه دلار واقعاً افزایش یابد، سهام میخرند و شاخص را بالا میبرند. در این حالت، بورس پیشران میشود، نه پیرو.
برای سرمایهگذاری بلندمدت در بورس، یکی از استراتژیهای معقول این است که چشم به نرخ ارز داشته باشید. وقتی دلار در کفهای نسبی قرار دارد، معمولاً بورس هم ارزندهتر از همیشه است. برعکس، وقتی دلار جهش تاریخی کرده و بورس هم همراه آن بالا رفته، باید محتاطتر بود.
اما احتیاط: همگرایی بلندمدت یعنی شما نمیتوانید در بازه یک هفته یا یک ماه به این رابطه اعتماد کنید. بازار ممکن است در کوتاهمدت رفتارهای ناهمسو و عجیبی داشته باشد. برای استفاده از این قاعده، باید افق سرمایهگذاری حداقل یک ساله و ترجیحاً چندساله در نظر گرفت.
برخی تحلیلگران معتقدند با توجه به رشد دلار در ماههای اخیر (از کانال ۱۶۵ هزار تومانی در اسفند ۱۴۰۴ تا حوالی ۱۸۰ هزار تومان در اردیبهشت ۱۴۰۵)، شاخص کل بورس هنوز به طور کامل این افزایش را پوشش نداده است. به عبارت دیگر، اگر همگرایی بلندمدت برقرار باشد، بورس پتانسیل رشد بیشتری نسبت به سطوح فعلی دارد.
اما این گروه از تحلیلگران هشدار میدهند که ریسکهای سیاسی و ابهام در سیاستهای ارزی میتواند این همگرایی را با تأخیر مواجه کند. پس نه میتوان گفت قطعاً بورس به زودی جهش میکند و نه میتوان از احتمال آن صرفنظر کرد.
همگرایی شاخص کل بورس و نرخ دلار بازار آزاد در بلندمدت یک قاعده مستند و معتبر در اقتصاد ایران است. این همگرایی ریشه در ساختار صادراتمحور بورس و وابستگی سودآوری شرکتها به نرخ ارز دارد. پژوهشهای مدل همجمعی و ضریب همبستگی تا ۰.۸ این رابطه را تأیید میکنند.
با این حال، شدت همگرایی تحت تأثیر ریسکهای سیاسی، سیاستهای ارزی و انتظارات تورمی تغییر میکند. سرمایهگذار هوشمند این قاعده را میداند، اما آن را مطلق نمیبیند و همیشه سایر متغیرهای مؤثر بر بازار را نیز رصد میکند.
این گزارش بر پایه بررسیهای تحریریه اطلاع باما و مرور دادههای منتشرشده در رسانههای کشور تنظیم شده است.
Δ
