به گزارش اطلاع با ما، کالابرگ – تهران این روزها چهرهای متفاوت از گذشته دارد. جنگ و تورم فزاینده، نهتنها معادلات اقتصادی را بر هم زده، بلکه ظاهر شهر را نیز دگرگون کرده است. بنرهای تخفیف، فروش اقساطی و حراجهای پیاپی که روزگاری تنها در مناطق متوسط و جنوبی شهر دیده میشد، اکنون به خیابانهای شمال تهران نیز راه یافته است. گزارش میدانی «شرق» از محلههای زعفرانیه، شهرک غرب، گیشا، ولنجک و تهرانسر، تصویر روشنی از این تحول ارائه میدهد؛ تحولی که نشان میدهد فشار اقتصادی دیگر مرز جغرافیایی نمیشناسد.
از کالابرگ در زعفرانیه تا سبدهای میوه رایگان در گیشا
در یکی از سوپرمارکتهای نزدیک میدان آصف در زعفرانیه، بنر بزرگی با تبلیغ «۲۰ درصد تخفیف» و «پذیرش کالابرگ» روی سردر فروشگاه نصب شده است. فروشنده میگوید: «سالهای قبل اصلاً تخفیف نمیزدیم، اما مدتی است مجبور شدهایم تخفیف بدهیم. کالابرگ را هم تقریباً همه قبول میکنند و در این منطقه هم هرکسی داشته باشد از آن استفاده میکند. خرید خانوادهها بیشتر به سمت کالاهای اساسی رفته و فروش کالاهای خارجی نسبت به گذشته افت محسوسی داشته است.»
چند خیابان آنطرفتر، در فرمانیه، فروشگاه عرضه گوشت که به فروش محصولات خاص و گرانقیمت شهرت داشت، حالا روی ویترین خود برگههای «مرغ منجمد موجود است» و «پذیرش کالابرگ» نصب کرده است؛ نشانهای از تغییر سلیقه مشتریان تحت فشار اقتصادی.
در ترهبار ولنجک، کنار غرفهها سبدهایی از میوههای درجه دو و سه با لک و آسیب ظاهری قرار گرفته که با قیمت پایینتر عرضه میشوند. فروشنده جوان میگوید: «موز یا خربزههایی که دو سه روز از ماندگاریشان گذشته را اینجا ارزانتر میگذاریم. با این حال بعضیها باز هم میپرسند مجانی نمیدهید؟» در ترهبار گیشا، بیرون از سالن اصلی، سبدهایی از گوجه، بادمجان و شلیل روی هم چیده شده که بخشی رایگان در اختیار مردم قرار میگیرد. کارگری که سبدها را مرتب میکند، میگوید: «پیشتر اصلاً چنین چیزی نبود و خیلی وقتها این میوهها روی دستمان میماند.»
قصاب ترهبار گیشا از تغییر رفتار مشتریان میگوید: «این روزها آدمهایی برای خرید گردن، بال مرغ یا ضایعات گوشت میآیند که اگر ظاهرشان را ببینید، باور نمیکنید مشتری این محصولات باشند. بیشترشان از اهالی همین محله و مشتریهای قدیمی ما هستند، اما دیگر توان خرید سابق را ندارند. بعضیها فقط چون کالابرگ دارند، میتوانند گوشت بخرند. خرید ماهی تقریباً به صفر رسیده است. در این مدت به چشم دیدیم که سبد خرید اهالی چطور کوچکتر شد.»
در ترهبار مجیدیه و تهرانسر نیز الگوی مشابهی دیده میشود؛ سبدهای میوههای درجه دو مشتریان زیادی دارند و سبدهای میوههای آسیبدیده بهصورت رایگان توزیع میشوند. قصاب تهرانسر میگوید: «مشتریهای چند سالهای دارم که قبلاً چند کیلو گوشت و مرغ میخریدند، اما حالا چون بدهی خرید ماه قبلشان را تسویه نکردهاند، خجالت میکشند دوباره بیایند. دیگر کمتر خانوادهای مثل گذشته اول ماه خرید عمده انجام میدهد و همه دنبال جنس ارزانتر هستند.»
یک فعال حوزه تبلیغات بیلبوردی در شمال تهران میگوید: «در سالهای اخیر، بهویژه در ماههای گذشته، رقابت میان فعالان این حوزه بهطور محسوسی افزایش یافته است. امروز بسیاری از برندها دستکم هر سه ماه یک بار تخفیف میگذارند و حتی برخی تقریباً بهصورت دائمی با تخفیفهای ۲۰ تا ۳۰ درصدی در حال فروش هستند. فروش اقساطی نیز نسبت به گذشته رشد چشمگیری داشته است؛ اگر چند سال قبل شاید فقط ۱۰ تا ۲۰ درصد برندها روی فروش اقساطی تأکید داشتند، امروز میتوان گفت حدود ۸۰ درصد برندها از این شیوه استفاده میکنند.»
مدیر مارکتینگ یکی از پلتفرمهای خدمات و تعمیرات منزل نیز تأیید میکند که تقاضا برای خدمات تعمیراتی لوازم خانگی روندی صعودی داشته است: «موضوعی که از دشوارترشدن خرید کالاهای سرمایهای ناشی میشود و باعث شده کاربران بیش از گذشته به تعمیر این کالاها روی بیاورند. استقبال از پرداخت اقساطی بهطور قابلتوجهی افزایش یافته است؛ بهطوری که نبود چنین امکانی اکنون برای بسیاری از مشتریان سؤالبرانگیز خواهد بود.»
مهدی مالمیر، عضو هیئت علمی گروه جامعهشناسی دانشگاه شهید بهشتی، در گفتوگو با «شرق» این تغییرات را نشانهای از «عمومیشدن فقر» میداند: «دامنه فقر دیگر محدود به مناطق جنوبی شهر نیست و بخشهایی از مناطق بالاتر شهر را نیز دربر گرفته است. امروز فقط بخش بسیار کوچکی از جامعه، شاید کمتر از ۱۰ درصد، توان مدیریت زندگی در شرایط فعلی را دارند و حدود ۸۰ تا ۹۰ درصد مردم، فارغ از اینکه در کدام منطقه تهران زندگی میکنند، با دشواریهای اقتصادی روبهرو هستند. هم شواهد آماری و هم مشاهدات روزمره این موضوع را تأیید میکنند که سفره طبقه متوسط کوچکتر و فشار اقتصادی گستردهتر از گذشته شده است.»
این مشاهدات با آمار رسمی نیز همخوانی دارد. بر اساس دادههای مرکز آمار ایران، شاخص قیمت مصرفکننده خانوارها در اردیبهشت ۱۴۰۵ نسبت به ماه مشابه سال قبل ۸۳.۹ درصد و در ۱۲ ماهه منتهی به اردیبهشت ۱۴۰۵ نسبت به دوره مشابه سال قبل ۵۷.۷ درصد افزایش داشته است. بازتاب این آمار را امروز میتوان در ویترین مغازهها، بازارهای میوه و سبد خرید خانوارها در سراسر تهران مشاهده کرد.
گزارش میدانی «شرق» از مناطق مختلف تهران نشان میدهد که فشار اقتصادی ناشی از جنگ و تورم، دیگر محدود به محلههای کمبرخوردار نیست و به شمال شهر نیز رسیده است. افزایش بنرهای تخفیف، گسترش فروش اقساطی، پذیرش کالابرگ در فروشگاههای لوکس، استقبال از میوههای درجه دو و حتی سبدهای رایگان، و کاهش مصرف گوشت و ماهی، همگی نشانههایی از تغییر الگوی مصرف خانوارها در سراسر پایتخت است. کارشناسان این پدیده را «عمومیشدن فقر» یا «افول طبقه متوسط شهری» مینامند و هشدار میدهند که اگر روند فعلی ادامه یابد، نهتنها الگوی مصرف، بلکه ساختار اجتماعی و اقتصادی شهر نیز دستخوش تغییرات عمیقتری خواهد شد. تهران این روزها دارد ظاهری جدید پیدا میکند؛ ظاهری که از تلاش خانوارها برای بقا در شرایط دشوار اقتصادی حکایت دارد
این گزارش بر پایه بررسیهای تحریریه اطلاع باما و مرور دادههای منتشرشده در رسانههای کشور تنظیم شده است.
Δ
