نهضت ملی مسکن در آستانه فروپاشی؛ خانه‌اولی‌ها قربانی سکوت بانک‌ها

به گزارش اطلاع با ما ، نهضت ملی مسکن: تعهدگریزی گسترده بانک‌ها در پرداخت وام‌های ساخت، نهضت ملی مسکن را در آستانه شکست قرار داده است. همزمان رکود معاملات، حذف خانه‌اولی‌ها، شکاف قیمتی بازارها و بحران مسکن کارگری، بازار ملک را به بن‌بست رسانده است. کارشناسان تأکید می‌کنند بدون اصلاح سیاست‌های بانکی، مشوق‌های ساخت و حمایت از طبقات متوسط و کارگری، وضعیت فعلی به بحران عمیق‌تری تبدیل خواهد شد.

بانک‌هایی که ترمز نهضت ملی مسکن را کشیدند

تازه‌ترین تحلیل‌ها نشان می‌دهد که عمل‌نکردن گسترده بانک‌ها به تعهدات خود در پرداخت وام‌های طرح نهضت ملی مسکن، این برنامه را به مرز شکست کامل رسانده است. خشایار باقرپور، رئیس اتحادیه تعاونی‌های عمرانی تهران، تأکید می‌کند از ابتدای اجرای قانون جهش تولید مسکن، اصلی‌ترین پایه این طرح یعنی پرداخت تسهیلات ساخت، عملاً از سوی بانک‌ها جدی گرفته نشده؛ خصوصاً بانک‌های غیردولتی که سهم بسیار ناچیزی را پرداخت کرده‌اند.

تعهدگریزی بانک‌ها؛ از گزارش‌های رسمی تا جلسات بی‌نتیجه

به گفته باقرپور، تنها بانک مسکن حدود ۷۰ درصد مسئولیت خود را انجام داده و سایر بانک‌ها عملکردی در حد تک‌رقمی داشته‌اند. موضوع بارها در جلسات رسمی—from جمله نشست کمیسیون عمران با حضور وزیر وقت راه و شهرسازی—مطرح شده اما بانک‌ها همچنان در برابر اجرای قانون مقاومت می‌کنند. دلیل اصلی؟ عدم صرفه اقتصادی پرداخت وام‌های بلندمدت ساخت در شرایط تورمی.

جریمه‌هایی که به‌جای بازدارندگی، تشویق‌کننده‌اند

طبق قانون، بانک‌هایی که تعهدات خود را انجام ندهند باید ۲۰ درصد مبلغ عدم‌تعهد را به‌صورت مالیات بپردازند؛ اما به گفته این کارشناس، این جریمه نه تنها کارآمد نیست بلکه بانک‌ها ترجیح می‌دهند جریمه بدهند تا وام ساخت. زیرا هزینه پرداخت تسهیلات در تورم بالا برای آنها بیشتر از جریمه است.

حذف تدریجی خانه‌اولی‌ها؛ رکود سنگین معاملات

بازار مسکن نیز همزمان دچار رکودی کم‌سابقه شده است. باقرپور می‌گوید تبدیل‌به‌احسن تقریباً متوقف شده، زیرا فروش ملک اول با نبود مشتری گره خورده است. خانه‌اولی‌ها هم به دلیل جهش‌های قیمتی و کاهش قدرت خرید، عملاً طی دو سه سال اخیر از چرخه خرید حذف شده‌اند.

شکاف ۳۰ درصدی بین قیمت دلاری مسکن و بازارهای رقیب

او معتقد است مسکن در مقایسه با طلا و ارز همچنان جذابیت نسبی دارد، زیرا قیمت روز آن بر اساس دلاری حدود ۸۰ تا ۹۰ هزار تومان محاسبه می‌شود؛ در حالی که بازارهای دیگر حول ۱۲۰ هزار تومان می‌چرخند. این اختلاف ۳۰ درصدی، به گفته او، فرصت بالقوه‌ای برای خریداران مصرفی ایجاد می‌کند، چراکه دیر یا زود مسکن با بازارهای موازی هم‌جهت خواهد شد.

زمان انتظار خرید خانه؛ محاسبه‌ای که هیچ‌وقت جواب نمی‌دهد

باقرپور توضیح می‌دهد درآمد خانوارها در بهترین حالت نصف تورم رشد می‌کند؛ به همین دلیل خط درآمد هیچ‌گاه به خط قیمت مسکن نمی‌رسد. در نتیجه بخش بزرگی از خانوارهای بدون خانه در مسیر ناامیدی قرار گرفته‌اند و تنها در صورت دریافت ارث یا شرایطی استثنایی می‌توانند صاحب خانه شوند.

بحران مسکن کارگری؛ بازتاب کمبود نیروی متخصص

هزینه‌های بالای اجاره و فاصله زیاد محل کار و سکونت باعث شده کارگران با مشکلات جدی روبه‌رو شوند. برخی کارفرمایان نیز به علت نبود مسکن مناسب اطراف شهرک‌های صنعتی، کمبود نیروی متخصص را تجربه می‌کنند؛ مسئله‌ای که هم بهره‌وری را کاهش داده و هم احتمال حوادث کاری را بالا برده است.

راهکارهای ساخت مسکن کارگری؛ از مشوق‌های مالیاتی تا ورود سرمایه خرد

به گفته او شهرک‌های صنعتی زیرساخت‌های اساسی را دارند و زمین‌های مناسب ساخت نیز در اطراف آنها موجود است. تنها لازم است شهرداری‌ها با دستورالعمل‌های ویژه و صدور سریع پروانه ساخت اقدام کنند. باقرپور تأکید می‌کند هزینه ساخت از توان کارگران خارج است؛ بنابراین باید با مشوق‌های مالیاتی، کاهش هزینه‌های بیمه‌ای و جذب سرمایه‌گذاری خرد، کارفرمایان را به ساخت واحدهای کارگری—چه استیجاری و چه ملکی—ترغیب کرد.
او باور دارد بهره‌برداری از این واحدها باید در اختیار جامعه کارگری قرار گیرد تا بخشی از مشکلات ناشی از ناترازی و فشارهای اقتصادی کاهش پیدا کند.

این گزارش بر پایه بررسی‌های تحریریه اطلاع باما و مرور داده‌های منتشرشده در رسانه‌های کشور تنظیم شده است.

کانال اطلاع باما در تلگرام