به گزارش اطلاع با ما به نقل از ایسنا، یعقوب اندایش، معاون رفاه و امور اقتصادی وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، در گفتوگو با ایسنا ضمن تشریح اهداف و کارکردهای طرح کالابرگ الکترونیکی و میزان تحقق آنها، اظهار کرد: بحث کالابرگ در ابتدا به موضوع آزادسازی نرخ ارز ترجیحی بازمیگشت. طرح کالابرگ چند هدف را به صورت همزمان دنبال میکند. یکی از اهداف مهم این طرح نزدیک شدن نرخ ارز ترجیحی از ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومان به نرخ ارز آزاد بود تا رانتهایی که در این نرخ ارز ترجیحی وجود دارد، کاهش یافته یا از بین برود. دومین هدف نیز این بود که اطمینان حاصل شود پولهایی که پیش از این در قالب نرخ ارز ترجیحی برای کالاهای اساسی و نهادهها هزینه میشد، به دست مردم برسد و دقیقا صرف تهیه غذا شود. به همین دلیل تصمیم گرفته شد که این مبلغ مانند گذشته به صورت نقدی پرداخت نشود و هر مبلغی که تعیین میشود در قالب کالابرگ ارائه شود. تجربه این طرح در کشورهای مختلف دنیا نیز وجود دارد و این کشورها توانستهاند با ارائه کالابرگ به صورت هدفمند، امنیت غذایی را تا حدودی تامین کنند. بر همین اساس، این طرح با عنوان «تضمین امنیت غذایی و بهبود معیشت مردم» طراحی شد و در قالب کالابرگ اجرایی شد.
هدف اصلی طرح کالابرگ برای امنیت غذایی مردم، تا حد زیادی محقق شد
وی افزود: در این طرح یک اعتبار به مردم داده میشود و تا زمانی که خریدی انجام نشده باشد، این اعتبار عملا ارزشی ندارد. مردم میتوانند با این اعتبار کالاهای مشمول کالابرگ را خریداری کنند و پس از آن دولت با فروشگاهها، تولیدکنندگان و تامینکنندگان تسویه حساب میکند. بنابراین پرداخت نقدی در اینجا دیگر وجود ندارد و مردم به صورت طبیعی به سمت خرید این کالاها هدایت میشوند. اگر این فرآیند به صورت کاملا دقیق اجرا شود، به هدف مورد نظر اصابت میکند، اما اگر انحرافات کوچکی در خرید کالاهای دیگر وجود داشته باشد، که پیشتر وجود داشت و اکنون تا حدودی کاهش یافته است، ممکن است مقداری از هدف فاصله بگیرد، با این حال همچنان میتوان گفت که کالا خریداری شده و هدف اصلی تا حد زیادی محقق شده است.
معاون رفاه و امور اقتصادی وزیر رفاه ضمن اشاره به یکی دیگر از اهداف اجرای این طرح گفت: هدف مهم دیگر، حمایت از تولیدکنندگان کالاهای اساسی و تامین سرمایه در گردش آنها بود. زمانی که نرخ ارز ترجیحی آزاد شد، قیمت مواد اولیه و نهادههای تولید افزایش پیدا کرد. طبیعی است وقتی نرخ ارز از ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومان به حدود ۱۱۲ هزار تومان و سپس به حدود ۱۴۷ هزار تومان میرسد، قیمت تمامشده نیز متناسب با آن افزایش پیدا میکند. نهادههایی مانند ذرت، جو، کنجاله سویا و همچنین کالاهای اساسی وارداتی مانند روغن خام، برنج خارجی و حتی برخی محصولات پروتئینی، با افزایش هزینه مواجه میشوند و در نتیجه تولیدکننده برای ادامه فعالیت خود به سرمایه در گردش بیشتری نیاز پیدا میکند تا بتواند تولید خود را ادامه دهد. اگر یارانه به صورت نقدی پرداخت میشد، مشخص نبود در چه مسیری هزینه خواهد شد؛ ممکن بود صرف سرمایهگذاری، خرید طلا یا هر موضوع دیگری شود. در آن صورت سرمایه در گردش به سمت زنجیره تولید این کالاها هدایت نمیشد.
وی با بیان اینکه از دیگر اهداف این طرح، این بود که منابعی که پیشتر از طریق ارز ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومانی صرف غذا میشد، همچنان در همین مسیر هزینه شود، اضافه کرد: به همین دلیل باید مردم همین کالاها را خریداری کنند تا تولید این محصولات کاهش پیدا نکند. در غیر این صورت، با افزایش قیمتها ممکن بود تولیدکنندگان متضرر شوند و حتی فعالیت خود را متوقف کنند و در نتیجه قیمتها نیز با افزایش بیشتری مواجه شود. اکنون اگر افزایش نرخ ارز را ملاک قرار دهیم، واقعیت این است که قیمت برخی کالاها مانند روغن تا حدی متناسب با این افزایش رشد کرده است. اما اگر وضعیت مرغ را پیش از جنگ بررسی کنیم، این طرح از دیماه آغاز شد و در بهمنماه و تا دهم اسفند، واقعا قیمتهای بسیار خوبی در بازار مرغ، تخممرغ و برخی کالاهای دیگر داشتیم. اما پس از آن، فشارهای ناشی از جنگ و به ویژه شرایط محاصره موجب شد قیمتها افزایش پیدا کند که اکنون نیازمند بازنگری و بررسی مجدد است.
اندایش در خصوص چگونگی تامین سرمایه در گردش تولیدکنندگان در طرح کالابرگ توضیح داد: اگر یارانه به صورت نقدی پرداخت میشد، هیچ تضمینی وجود نداشت که این منابع دوباره به زنجیره تولید بازگردد. اما در کالابرگ این اتفاق رخ میدهد. زمانی که مردم خرید خود را انجام میدهند، دولت بلافاصله با فروشگاه تسویه میکند، فروشگاه منابع را به پخشکننده و توزیعکننده منتقل میکند و در نهایت پول به دست تولیدکننده میرسد. در عمل با فاصلهای حدود سه تا چهار روز، بخشی از سرمایه در گردش تولیدکننده تأمین میشود. در حال حاضر حدود ۸۷.۵ همت در ماه از طریق کالابرگ وارد اقتصاد میشود که رقم بسیار بزرگی است. این منابع پس از چند روز به تولیدکنندگان میرسد و به آنها کمک میکند نهادههای مورد نیاز خود را خریداری کنند و تولید را ادامه دهند.
وی در ادامه افزود: یکی از اهداف اجرای این طرح این بود که منابعی که پیشتر از طریق ارز ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومانی صرف غذا میشد، همچنان در همین مسیر هزینه شود. به همین دلیل باید مردم همین کالاها را خریداری کنند تا تولید این محصولات کاهش پیدا نکند. در غیر این صورت، با افزایش قیمتها ممکن بود تولیدکنندگان متضرر شوند و حتی فعالیت خود را متوقف کنند و در نتیجه قیمتها نیز با افزایش بیشتری مواجه شود. اکنون اگر افزایش نرخ ارز را ملاک قرار دهیم، واقعیت این است که قیمت برخی کالاها مانند روغن تا حدی متناسب با این افزایش رشد کرده است. اما اگر وضعیت مرغ را پیش از جنگ بررسی کنیم، این طرح از دیماه آغاز شد و در بهمنماه و تا دهم اسفند، واقعا قیمتهای بسیار خوبی در بازار مرغ، تخممرغ و برخی کالاهای دیگر داشتیم. اما پس از آن، فشارهای ناشی از جنگ و به ویژه شرایط محاصره موجب شد قیمتها افزایش پیدا کند که اکنون نیازمند بازنگری و بررسی مجدد است.
به گفته اندایش؛ در ابتدای اجرای طرح لازم بود دولت تسهیلاتی نیز در اختیار تولیدکنندگان قرار دهد به همین دلیل مصوب شد حدود ۷۵۰ همت از طریق بانک های کشاورزی و وزارت صنعت، معدن و تجارت در اختیار تولیدکنندگان قرار گیرد تا بتوانند سرمایه در گردش خود را تامین کنند و تا زمان وصول مطالبات ناشی از فروش کالاها، فعالیت شان را ادامه دهند.
تسویه با فروشگاهها روزانه یا حداکثر ظرف چهار تا پنج روز انجام میشود ممکن است در آینده و با عادی شدن شرایط اقتصادی، دورههای تسویه تا حدی افزایش پیدا کند
معاون رفاه و امور اقتصادی وزیر رفاه درتوضیح تغییری که طرح کالابرگ در زنجیره توزیع و تسویه حساب میان فروشگاهها و تولیدکنندگان ایجاد کرده است، عنوان کرد: در این موضوع تغییر بسیار مهمی رخ داده است. پیش از این و در دوره اجرای ارز ترجیحی، برخی فروشگاههای بزرگ و زنجیرهای بین ۷۰ تا ۷۵ روز بعد از فروش کالا با تولیدکنندگان تسویه میکردند. اما اکنون این فاصله تقریبا به نقطه سر به سر رسیده و در بسیاری موارد تسویه روزانه یا حداکثر ظرف چهار تا پنج روز انجام میشود. دلیل اصلی این موضوع آن است که تولیدکننده امروز نهادهها را با چند برابر قیمت گذشته خریداری میکند و نمیتواند دو ماه برای وصول مطالبات خود منتظر بماند. بنابراین سرعت گردش منابع افزایش یافته است. البته ممکن است در آینده و با عادی شدن شرایط اقتصادی، دورههای تسویه تا حدی افزایش پیدا کند، اما در شرایط فعلی کوتاه شدن زمان تسویه برای حفظ تولید ضروری است. یکی از نتایج مهم اجرای طرح این بوده که بخشی از منابعی که پیشتر در قالب ارز ترجیحی در زنجیره توزیع و واردات به رانت تبدیل میشد، اکنون مستقیما به مصرفکننده میرسد.
اندایش توضیح داد: برای مثال، قیمت مرغ در دوره اجرای ارز ترجیحی حدود ۴۵ هزار تومان بود. در حالی که نرخ ارز از ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومان به حدود ۱۱۲ هزار تومان رسید و تقریبا سه و نیم برابر شد، قیمت مرغ تنها حدود ۵۰ درصد افزایش یافت. این تفاوت نشان میدهد بخشی از منابع قبلی در جایی غیر از سفره مردم هزینه میشده است. در مورد تخممرغ نیز وضعیت مشابهی وجود داشت. البته در برخی کالاها مانند روغن شرایط متفاوت بود. روغن که پیشتر حدود ۸۰ هزار تومان قیمت داشت، پس از افزایش نرخ ارز به حدود ۲۱۷ هزار تومان رسید که تقریبا متناسب با رشد نرخ ارز بود. بنابراین میزان رانتی که در این بخش وجود داشت، به مراتب کمتر از برخی کالاهای دیگر بود. در مجموع میتوان گفت بخشی از رانتی که پیشتر نصیب واردکنندگان یا برخی حلقههای زنجیره میشد، امروز به مصرفکننده منتقل شده است.
وی درباره برخی انتقادها نسبت به پرداخت کالابرگ به دهکهای بالاتر گفت: ما به این موضوع از زاویه دیگری نگاه میکنیم. در گذشته دهکهای پردرآمد به دلیل مصرف بیشتر، سهم بسیار بیشتری از یارانه پنهان کالاهای اساسی دریافت میکردند. در برخی از ۱۱ قلم کالای اساسی، مصرف دهک دهم تا ۱۰ برابر دهکهای پایینتر بود و در مواردی یک خانوار دهک دهم، پنج برابر یک خانوار دهک اول از این کالاها مصرف میکرد. امروز شرایط متفاوت است. همه افراد به میزان یک میلیون تومان اعتبار دریافت میکنند و اگر مصرف بیشتری داشته باشند، باید از منابع شخصی خود هزینه کنند. بنابراین منابع عمومی به صورت برابرتر میان مردم توزیع میشود و از این منظر به عدالت نزدیکتر شدهایم. از سوی دیگر، حضور دهکهای میانی و حتی بخشی از دهکهای بالا باعث افزایش همراهی اجتماعی و سیاسی با طرح شده است. یکی از دلایل موفقیت طرح نیز همین همراهی بوده است. بسیاری از کارمندان، بازنشستگان و حقوقبگیران در دهکهای هشتم، نهم و حتی بخشی از دهک دهم قرار دارند و الزاما درآمدهای بسیار بالایی ندارند. به همین دلیل در مرحله آغازین، پوشش گسترده جمعیتی تصمیم منطقیتری بود اگرچه ممکن است در آینده اصلاحاتی در این زمینه انجام شود.
این گزارش بر پایه بررسیهای تحریریه اطلاع باما و مرور دادههای منتشرشده در رسانههای کشور تنظیم شده است.
Δ
