به گزارش اطلاع با ما در مردادماه سه میلیون نفر از فهرست یارانهبگیران حذف شدند و طبق اعلام مسئولان، تا پایان امسال ۱۸ میلیون نفر دیگر نیز از این لیست کنار گذاشته خواهند شد. مبنای حذف، درآمد سرانه خانوار بالای ۱۰ میلیون تومان پس از کسر هزینه اجاره عنوان شده است، اما جزئیات و نحوه محاسبه آن شفاف نیست و همین موضوع باعث بروز اعتراض و نگرانی میان مردم شده است.
روند حذف گسترده یارانهها در سال جاری به یکی از مهمترین موضوعات اقتصادی کشور تبدیل شده است. دولت با استناد به قانون بودجه و سیاست حذف سه دهک بالای درآمدی، اقدام به بازنگری در لیست یارانهبگیران کرده است. با این حال، مشکل اصلی به شاخص مبهم «درآمد سرانه» برمیگردد که نه تعریف دقیقی دارد و نه روش محاسبه آن برای مردم روشن است.
بر اساس پیامهای ارسالی از سوی سامانه هدفمندی، ملاک اصلی حذف، داشتن درآمد سرانه بالای ۱۰ میلیون تومان است. اما مشخص نیست این محاسبه چگونه صورت میگیرد و آیا هزینههای واقعی زندگی مانند اجاره، درمان، آموزش و خوراک بهطور کامل لحاظ میشوند یا خیر. همین ابهام باعث شده است بسیاری از خانوارهایی که خود را واجد شرایط دریافت یارانه میدانند، از این حق محروم شوند.
نمونههای متعدد نشان میدهد که دهکبندیها دقیق و عادلانه انجام نمیشوند. در مواردی، افراد کمدرآمد به دلیل داشتن یک دارایی یا خودرو ساده، مشمول حذف شدهاند؛ در حالی که افراد دارای دارایی و درآمدهای چندبرابری همچنان یارانه دریافت میکنند. این بینظمیها علاوه بر ایجاد نارضایتی عمومی، به تضعیف اعتماد اجتماعی نیز منجر شده است.
از سوی دیگر، منتقدان معتقدند حذف یارانه بدون وجود یک سیستم شفاف مالیاتی و پایگاه داده جامع از درآمد و دارایی خانوار، نه تنها عادلانه نیست، بلکه میتواند منجر به افزایش احساس تبعیض و بیعدالتی در جامعه شود. این احساس بیعدالتی خطرناکتر از خود فقر است و میتواند زمینه اعتراضات اجتماعی گسترده را فراهم کند.
در نهایت، هرچند دولت وعده داده است که منابع حاصل از حذف یارانهها میان اقشار ضعیفتر توزیع شود، اما سابقه عملکرد و تجربههای گذشته سبب شده این وعده چندان جدی گرفته نشود. تا زمانی که سیستم دهکبندی دقیق و شفاف نشود، حذف گسترده یارانهها میتواند بیش از آنکه به عدالت اجتماعی منجر شود، به افزایش شکاف طبقاتی و نارضایتی عمومی بینجامد.
این گزارش بر پایه بررسیهای تحریریه اطلاع باما و مرور دادههای منتشرشده در رسانههای کشور تنظیم شده است.
Δ
