به گزارش اطلاع با ما، در بسیاری از کشورهای دنیا، در کنار بازار بورس اصلی، بازارهایی نیز برای خرید و فروش سهام شرکتها کوچکتر و نوپا وجود دارند. این بازار در کشور ما تحت عنوان فرابورس فعالیت میکند. بستری پویا برای افراد و سرمایهگذارانی که در کنار تحمل ریسک بیشتر به دنبال سودهای سریعتر و بزرگتر از طریق سرمایهگذاری روی شرکتهای تازهتاسیس هستند. در ادامه، ماهیت، ساختار این بازار، فرآیند معاملاتی و برخی از مهمترین قوانین آن را مرور میکنیم.
بازار فرابورس درحقیقت بازار OTC یا Over The Counter سهام در ایران است. همانطورکه میدانید شرکتها برای پذیرش در بازار بورس اصلی، باید شرایط ویژهای داشته باشند و بتوانند معیارهای نظارتی سازمان بورس و اوراق بهادار را احراز کنند. طبیعی است که بسیاری از شرکتهای تازهتاسیس و استارتاپها معمولا توان عبور از این پروسه نسبتا سختگیرانه را ندارند. از این رو، بازار فرابورس با قوانین سادهتر و آسانتر برای این شرکتها راهاندازی شده است.
بازار فرابورس نیز مانند بازار بورس، تحت قوانین و نظارت سازمان بورس و اوراق بهادار فعالیت میکند. این بستر معاملاتی در کنار فراهم کردن فرصت تامین مالی و تسهیل این فرآیند برای شرکتهای نوپا، کوچک و متوسط، امکان سرمایهگذاری خطرپذیرتر برای سرمایهگذاران و کسب سود بیشتر به دلیل نوسانات شدیدتر را نیز برای فعالان بازار فراهم میکند. نام اختصاری بازار فرابورس ایران IFB و وبسایت رسمی آن نیز ifb.ir است.
بازار فرابورس ایران، خود شامل پنج بازار اصلی است که هریک قوانین متفاوتی دارند. در ادامه آنها را بررسی میکنیم.
بازار اول فرابورس، بستری برای معامله سهام شرکتهایی است که شرایط آنها بیشترین نزدیکی را به شرایط بازار بورس اصلی دارد؛ اما هنوز موفق به احراز کامل آنها نشدهاند. بهاینترتیب، ریسک این شرکتها در مقایسه با دیگر شرکتهای بازار فرابورس کمتر است. آنها شفافیت اطلاعاتی بیشتری از نظر سودآوری و سابقه فعالیت داشته و ملزم به ارائه صورتهای مالی حسابرسیشده منظم هستند. مهمترین شرایط پذیرش در این بازار عبارتند از:
شرکتهایی که توان احراز شرایط بازار اول فرابورس را ندارند، اما همچنان از حداقلی از شرایط برخوردار هستند، در بازار دوم فرابورس جای میگیرند. قوانین پذیرش این بازار نیز آسانتر بوده و در عین حال، ریسک سرمایهگذاری و پتانسیل رشد آنها نیز بیشتر است. از مهمترین قوانین شرکتها در این بازار عبارتند از:
بازار پایه فرابورس، آسانترین بازار فرابورس از نظر شرایط پذیرش محسوب میشود. در عین حال، ریسک و احتمال سودآوری سریع آن نیز برای سرمایهگذاران بیشتر است. بهاینترتیب شرکتهایی که امکان احراز شرایط بازارهای اول و دوم را ندارند، در بازار پایه سهام خود را منتشر میکنند. این بازار خود به سه تابلوی زیر تقسیم میشود:
طبیعی است که در این بین، ریسک سرمایهگذاری شرکتهای تابلوهای قرمز و زرد بهترتیب بیشتر و کمتر از تابلوی نارنجی است.
در بازار فرابورس، علاوه بر سهام شرکتها، انواع دیگری از اوراق بهادار نیز معامله میشود. بستری جداگانه نیز برای این ابزارها در نظر گرفته شده که بازار ابزارهای نوین مالی نام دارد. اوراق مرابحه، صکوک، اجاره و بدهی از جمله این ابزارها هستند. بهاینترتیب شرکتها با انتشار این اوراق نیز میتوانند تامین مالی داشته باشند. از مزایای این بازار نیز ریسک کمتر، امکان کسب درآمد ثابت و شفافیت مقرراتی ویژه آن برای سرمایهگذاران است.
بازار شرکتهای کوچک و متوسط یا SME محلی برای فعالیت شرکتهای کوچک، نوپا و دانشبنیان است. SME، شرایط آسان و نسبتا مشابهی با بازار پایه داشته و امکان ورود شرکتها با سرمایه بسیار محدودتر، سهامداران کمتر (حداقل ۲۰ الی ۳۰ سهامدار) و سابقه فعالیت کوتاهتر (معمولا یک سال) را فراهم میکند.
در پایان این بخش، لازم است بدانید که سازمان بورس بهصورت دورهای و معمولا دو بار در سال، شرکتهای بازار فرابورس را مورد ارزیابی قرار داده و طبقهبندی آنها را تغییر میدهد. بنابراین، شرکتهایی که عملکردشان بهبود یافته به بازارهای بالاتر، نظیر اول و دوم ارتقا مییابند. برعکس، اگر شرکتی در عملکرد خود ضعف نشان دهد با تنزل ارتقا تا سطح شرکتهای تابلوهای قرمز و نارنجی بازار پایه، مواجه میشود.
دامنه نوسان بازارهای مختلف فرابورس بهطور خلاصه به شرح زیر است:
مشابه بازار بورس، برای فعالیت در بازار فرابورس نیز ابتدا باید کد بورسی دریافت کنید. برای این منظور، لازم است از طریق کارگزاریهای معتبر اقدام نمایید. از طریق بستر همان کارگزاری نیز میتوانید در بازار فرابورس معامله کنید.
ساعات معاملاتی بازار فرابورس نیز از شنبه تا چهارشنبه هر هفته از ساعت 9:00 تا ۱۲:۳۰ دقیقه ظهر است. به دو روش زیر نیز میتوان در این بازار فعالیت کرد:
بازار فرابورس فرصتی برای تنوعبخشی به سبد سرمایهگذاری و دسترسی به سهام شرکتهای جدید با پتانسیل رشد سریع و بزرگ است. در عین حال، این ریسکپذیری بیشتر در سایه قوانین نظارتی میسر شده و برای شرکتها نیز مزیت مهم جذب سرمایه آسان و کمهزینه را در بر دارد. بااینوجود، محدودیت نوسان و ریسک بیشتر نسبت به بازار بورس، به دلیل الزام کمتر شرکتها به شفافیت مالی و اطلاعاتی نیز از خطرات این بازار هستند که باید به آنها توجه کنید. به همین دلیل، توصیه میشود بهمنظور ورود به این بازار، حتما از شرکتهای مشاور و کارگزاریهای معتبر کمک بگیرید.
این گزارش بر پایه بررسیهای تحریریه اطلاع باما و مرور دادههای منتشرشده در رسانههای کشور تنظیم شده است.
Δ
