به گزارش اطلاع با ما ، سخنگوی سازمان غذا و دارو با تشریح آخرین وضعیت بازار دارویی گفت تعداد اقلام دارویی اساسی و ضروری دارای کمبود از ۶۴ قلم به حدود ۳۲ قلم رسیده است. به گفته محمد هاشمی، کمبود دارو شاخص‌های متفاوتی دارد و تأمین ارز، تولید، مواد اولیه، حمل‌ونقل، قیمت‌گذاری و توزیع همگی بر دسترسی به دارو اثرگذارند.
آخرین گزارش درباره وضعیت بازار دارویی کشور نشان می‌دهد تعداد اقلام دارویی اساسی و ضروری دارای کمبود نسبت به مقطع پیشین کاهش یافته است. سخنگوی سازمان غذا و دارو در عین حال تأکید کرده که برای مقایسه آمار کمبود، باید تعریف شاخص‌ها، بازه زمانی و جامعه آماری هر گزارش مشخص باشد.
محمد هاشمی با اشاره به روند تأمین دارو توضیح داده که در نظام پایش، وضعیت هر قلم بر اساس موجودی، میزان مصرف، اهمیت درمانی و احتمال بروز کمبود بررسی می‌شود.
یکی از نکات مهم در بررسی آمار بازار دارو، تفاوت میان «کمبود قطعی»، «کاهش موجودی» و «قرار گرفتن در معرض کمبود» است.
برای مثال، اگر موجودی یک دارو کمتر از سه ماه باشد، لزوماً به معنای نبود آن در بازار نیست؛ بلکه چنین وضعیتی می‌تواند به‌عنوان یک هشدار برای احتمال کمبود در آینده در نظر گرفته شود.
به همین دلیل ممکن است در دو گزارش، اعداد متفاوتی درباره کمبود دارو اعلام شود، بدون اینکه این دو آمار الزاماً متناقض باشند.
بر اساس توضیحات سخنگوی سازمان غذا و دارو و گزارشی که از سوی وزیر بهداشت ارائه شده، تعداد اقلام دارویی اساسی و ضروری دارای کمبود از ۶۴ قلم در مقطع قبلی به حدود ۳۲ قلم کاهش یافته است.
البته ارزیابی وضعیت بازار تنها با یک عدد انجام نمی‌شود و روند تغییر موجودی، میزان مصرف و دسترسی به گزینه‌های درمانی جایگزین نیز در بررسی وضعیت دارو اهمیت دارد.
در بازار دارویی باید میان نبود یک فرآورده، نبود یک برند مشخص و نبود هرگونه گزینه درمانی جایگزین تفاوت گذاشت.
در برخی موارد ممکن است یک برند خارجی در دسترس نباشد، اما داروی ایرانی یا محصول دیگری با مواد اولیه معتبر برای همان نیاز درمانی در بازار وجود داشته باشد. بنابراین عدم دسترسی به یک برند مشخص را نمی‌توان در همه موارد معادل نبود داروی مورد نیاز دانست.
یکی دیگر از موضوعات اثرگذار بر بازار دارویی، تأمین ارز است. با این حال، تخصیص ارز تنها یکی از مراحل زنجیره تأمین محسوب می‌شود.
پس از تأمین منابع مالی، مراحل خرید مواد اولیه یا دارو، انتقال منابع، تولید یا واردات، حمل‌ونقل، ترخیص، توزیع و در نهایت عرضه در داروخانه باید انجام شود.
اختلال در هر یک از این مراحل می‌تواند دسترسی به برخی اقلام دارویی را تحت تأثیر قرار دهد.
قیمت‌گذاری نیز یکی از عوامل مؤثر بر استمرار تولید برخی داروهاست. افزایش هزینه مواد اولیه، بسته‌بندی، نیروی انسانی، هزینه‌های مالی و سایر نهاده‌های تولید می‌تواند هزینه نهایی شرکت‌های دارویی را افزایش دهد.
هاشمی در همین زمینه به نمونه کلومیپرامین اشاره کرده و گفته است قیمت محاسباتی این دارو حدود ۲۶۰۰ تومان بوده، در حالی که تولیدکننده هزینه لازم برای ادامه تولید را حدود ۵۰۰۰ تومان اعلام کرده است.
این اختلاف می‌تواند در برخی موارد ادامه تولید داخلی یک قلم دارویی را با چالش مواجه کند؛ موضوعی که البته تنها یکی از عوامل مؤثر بر کمبود دارو محسوب می‌شود.
سخنگوی سازمان غذا و دارو تأکید کرده که کمبود دارو یک مسئله چندعاملی است.
تأمین ارز، دسترسی به مواد اولیه، نقدینگی شرکت‌ها، ظرفیت تولید، حمل‌ونقل، ترخیص و شبکه توزیع همگی در دسترسی نهایی بیماران به دارو نقش دارند.
بنابراین برای بررسی علت کمبود یک قلم خاص، باید مجموعه این عوامل در کنار یکدیگر بررسی شوند.
در کنار مدیریت کمبودهای جاری، برنامه‌هایی برای تقویت ذخایر اقلام حیاتی و ضروری نیز در نظر گرفته شده است.
بر اساس اعلام سازمان غذا و دارو، ۷۳۵ قلم دارو شامل ۱۳۴ قلم حیاتی و ۶۰۱ قلم ضروری، در کنار ۳۲۲ قلم تجهیزات پزشکی و ۵۸ نوع شیرخشک، به‌عنوان اقلام راهبردی مشخص شده‌اند.
همچنین اعلام شده حدود ۲۱ هزار میلیارد تومان منابع ریالی برای خرید دارو و تجهیزات هزینه شده و حدود ۲۴ همت نیز برای خرید داخلی در نظر گرفته شده است. در این چارچوب، ۱۹۳ قرارداد با تولیدکنندگان داخلی منعقد شده است.
یکی از ملاحظات مطرح‌شده درباره ذخیره‌سازی دارو این است که افزایش ذخایر راهبردی نباید به کاهش موجودی قابل عرضه در بازار منجر شود.
بر همین اساس، هنگام خرید برای ذخایر باید شرایط تولید و موجودی بازار نیز همزمان مورد توجه قرار گیرد تا تأمین ذخایر، دسترسی بیماران به دارو را تحت تأثیر قرار ندهد.
درباره سودآوری شرکت‌های دارویی نیز تأکید شده که نمی‌توان تنها با استناد به یک رقم یا درصد درباره شرایط اقتصادی آنها قضاوت کرد.
بررسی دقیق نیازمند توجه همزمان به صورت‌های مالی، هزینه تولید، مطالبات، هزینه‌های مالی، سرمایه در گردش و تعهدات تأمین شرکت‌هاست.
طبق توضیحات سازمان غذا و دارو، تخصیص ارز دارویی در چارچوب فرآیندهای تخصصی و قانونی و با توجه به نیاز کشور، نوع دارو و اولویت‌های درمانی انجام می‌شود.
اطلاعات مربوط به تخصیص ارز و شرکت‌های دریافت‌کننده نیز در سامانه‌های مربوط ثبت می‌شود و امکان بررسی اطلاعات برای نهادهای نظارتی وجود دارد.
یکی از محورهای اصلی سیاست‌گذاری در بازار دارو، شناسایی مشکلات پیش از تبدیل شدن آنها به کمبود واقعی است.
کاهش ذخایر یا افت تولید یک قلم می‌تواند به‌عنوان یک هشدار زودهنگام مورد توجه قرار گیرد تا پیش از ایجاد مشکل جدی در بازار، برای تأمین مواد اولیه، تولید، واردات یا استفاده از مسیرهای جایگزین تصمیم‌گیری شود.
در مجموع، آخرین آمار ارائه‌شده از کاهش تعداد اقلام دارویی اساسی و ضروری دارای کمبود از ۶۴ به حدود ۳۲ قلم حکایت دارد. با این حال، ارزیابی دقیق بازار دارو نیازمند بررسی همزمان موجودی، تولید، تأمین ارز، ذخایر، حمل‌ونقل و توزیع است و مقایسه آمارهای کمبود نیز تنها زمانی دقیق خواهد بود که شاخص و بازه زمانی گزارش‌ها یکسان باشد.
این گزارش بر پایه بررسی‌های تحریریه اطلاع باما و مرور داده‌های منتشرشده در رسانه‌های کشور تنظیم شده است.
Δ
