به گزارش اطلاع با ما ، با افزایش جمعیت سالمندان در کشورهای مختلف، توسعه خدمات بازنشستگی، مراقبت‌های درمانی، حمایت اجتماعی و خدمات نگهداری در منزل به یکی از موضوعات مهم سیاست‌گذاری تبدیل شده است. بررسی تجربه سازمان‌های تأمین اجتماعی در کشورهای مختلف نشان می‌دهد که برنامه‌های بین‌نسلی، مراقبت‌های یکپارچه و استفاده از فناوری میتوانند در بهبود کیفیت زندگی سالمندان نقش داشته باشند.
اداره کل روابط عمومی و امور بین‌الملل سازمان تأمین اجتماعی، در گزارشی با بررسی تجربه‌های بین‌المللی و رهنمودهای اتحادیه بین‌المللی تأمین اجتماعی، به راهکارهای ارتقای رفاه سالمندان و ضرورت تحول در خدمات حمایتی پرداخته است.
سالمندی جمعیت به یکی از تحولات مهم جمعیتی در جهان تبدیل شده است؛ تغییری که علاوه بر افزایش نیاز به خدمات درمانی، ضرورت بازنگری در سیاست‌های بازنشستگی، مراقبت‌های بلندمدت و حمایت از خانواده‌ها را نیز افزایش می‌دهد.
بر اساس آمار ارائه‌شده در این گزارش، جمعیت افراد ۶۰ ساله و بالاتر در ایران از حدود ۱۱.۷ میلیون نفر در سال ۲۰۲۵ به ۳۱.۴ میلیون نفر در سال ۲۰۵۰ خواهد رسید. همچنین پیش‌بینی شده است جمعیت افراد ۸۰ ساله و بالاتر در همین بازه زمانی از حدود ۱.۱ میلیون نفر به ۴.۹ میلیون نفر افزایش پیدا کند.
این تغییرات نشان می‌دهد که برنامه‌ریزی برای دوران سالمندی تنها به پرداخت مستمری محدود نیست و موضوعاتی مانند توانبخشی، مراقبت در منزل، پیشگیری از انزوای اجتماعی و دسترسی به خدمات سلامت نیز اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند.
بررسی برنامه‌های اجراشده در کشورهای مختلف نشان می‌دهد که سازمان‌های تأمین اجتماعی میتوانند از طریق مشارکت اجتماعی، آموزش، خدمات مراقبتی و تقویت ارتباط میان نسل‌ها، به نیازهای متنوع سالمندان پاسخ دهند. در ادامه، شش نمونه از این تجربه‌ها معرفی شده است.
در آرژانتین، طرحی با عنوان «Espacio Zuviría» با هدف کاهش انزوای اجتماعی و تقویت روابط میان نسل‌ها اجرا شده است. این برنامه فضایی برای حضور بازنشستگان، افراد شاغل و خانواده‌های آن‌ها فراهم می‌کند تا در فعالیت‌هایی مانند موسیقی، تئاتر، نویسندگی و ورزش مشارکت داشته باشند.
یکی از ویژگی‌های این طرح، مشارکت اعضا در مدیریت برنامه‌هاست. بر اساس گزارش منتشرشده، شرکت‌کنندگان از بهبود روابط اجتماعی، احساس تعلق و وضعیت عاطفی خود خبر داده‌اند.
در کلمبیا، یک برنامه داوطلبانه با هدف کاهش تنهایی سالمندان و افزایش ارتباط میان نسل‌ها راه‌اندازی شده است. این طرح بر آموزش متقابل، همکاری میان نهادها و ایجاد شبکه‌های داوطلبانه تکیه دارد.
بر اساس آمار اعلام‌شده، ۲۵۲ داوطلب در مناطق مختلف این برنامه مشارکت کرده‌اند و بیش از ۱۸۰۰ نفر از خدمات آن بهره‌مند شده‌اند. در این الگو، افراد در سنین مختلف میتوانند هم از آموزش‌ها استفاده کنند و هم تجربیات و مهارت‌های خود را در اختیار دیگران قرار دهند.
یکی از برنامه‌های کاستاریکا با هدف رسیدگی به مشکلات شناختی خفیف در سالمندان طراحی شده است. در این طرح، خدمات تخصصی حوزه‌هایی مانند روان‌شناسی، طب سالمندی، تغذیه و فیزیوتراپی با یکدیگر ترکیب شده‌اند.
هدف این برنامه، توجه هم‌زمان به وضعیت جسمی، ذهنی، عاطفی و اجتماعی سالمندان است. همچنین روش مشارکتی و توجه به نیازهای فردی شرکت‌کنندگان از ویژگی‌های مطرح‌شده در این طرح به شمار می‌رود.
تغییر نگاه جامعه به دوران سالمندی، یکی دیگر از محورهای برنامه‌های حمایتی است. در کاستاریکا، مجموعه‌ای از پویش‌های ارتباطی با مشارکت خود سالمندان اجرا شده تا حقوق، توانایی‌ها و نیازهای این گروه بیشتر مورد توجه قرار گیرد.
بر اساس آمار گزارش‌شده، یکی از این پویش‌ها به حدود ۲۵۳ هزار نفر و پویش دیگری به بیش از ۱۵۰ هزار نفر دسترسی داشته است. هدف این اقدامات، افزایش آگاهی عمومی و فراهم کردن زمینه حضور مؤثرتر سالمندان در جامعه عنوان شده است.
در مکزیک، مؤسسه تأمین اجتماعی این کشور مدلی برای مراقبت بلندمدت از سالمندان طراحی کرده که چند بخش مختلف را در بر می‌گیرد. سالمندی فعال، خدمات اجتماعی و تفریحی، باشگاه‌های اجتماعی، مراکز مراقبت روزانه، آموزش مراقبان و پلتفرم‌های یادگیری دیجیتال از اجزای این برنامه هستند.
بر اساس آمار منتشرشده، ۳۱۰ هزار و ۸۶۹ نفر در برنامه‌های سالمندی فعال شرکت کرده‌اند و شمار شرکت‌کنندگان در باشگاه‌های سالمندان به ۵۵۷۹ نفر رسیده است.
این تجربه بر ضرورت ترکیب خدمات اجتماعی، آموزشی و مراقبتی به‌جای تکیه بر یک نوع حمایت تأکید دارد.
یکی دیگر از تجربه‌های مکزیک، ارائه خدمات مراقبتی در محل زندگی سالمندان است. در این مدل، تیم‌های تخصصی خدمات پزشکی، روانی و اجتماعی را در منزل ارائه می‌کنند تا دسترسی افراد به مراقبت افزایش یابد و پیگیری وضعیت آن‌ها با استمرار بیشتری انجام شود.
طبق آمار گزارش‌شده، از سال ۲۰۱۵ تا ۲۰۲۴ در مجموع ۷۱ هزار و ۶۵ ویزیت مراقبت در منزل ثبت شده است. همچنین تعداد این ویزیت‌ها در سال ۲۰۲۵ به ۲۸۹۰ مورد رسیده است.
مراقبت در منزل می‌تواند برای سالمندانی که به دلیل محدودیت‌های جسمی یا شرایط زندگی با دشواری رفت‌وآمد مواجه‌اند، اهمیت ویژه‌ای داشته باشد.
تأمین اجتماعی برای ارتقای رفاه سالمندان چه اقداماتی می‌تواند انجام دهد؟
تجربه‌های بین‌المللی بررسی‌شده در این گزارش، چند محور اصلی را برای توسعه خدمات سالمندی مطرح می‌کنند:
توسعه خدمات متناسب با نیازهای فردی: برنامه‌های حمایتی باید علاوه بر وضعیت جسمی، شرایط روانی، خانوادگی و اجتماعی سالمندان را نیز در نظر بگیرند.
تقویت ارتباطات اجتماعی: فراهم کردن فرصت مشارکت در فعالیت‌های گروهی و افزایش تعامل میان نسل‌ها می‌تواند به کاهش انزوا و تقویت احساس تعلق کمک کند.
هماهنگی خدمات درمانی و مراقبتی: ارتباط میان مراکز درمانی، خدمات توانبخشی، مراقبت در منزل و حمایت از مراقبان خانوادگی می‌تواند دسترسی به خدمات موردنیاز را تسهیل کند.
همکاری میان نهادها: هماهنگی سازمان‌های حمایتی، مراکز درمانی و گروه‌های اجتماعی برای ارائه خدمات مستمر و منسجم اهمیت دارد.
استفاده از فناوری: ابزارهای دیجیتال میتوانند فرایند دسترسی به اطلاعات، آموزش مراقبان و ارتباط میان سالمندان و ارائه‌دهندگان خدمات را ساده‌تر کنند.
افزایش جمعیت سالمندان، نظام‌های تأمین اجتماعی را با نیازهای گسترده‌تری روبه‌رو می‌کند. در چنین شرایطی، پرداخت مستمری اگرچه یکی از ارکان حمایت از بازنشستگان است، اما به‌تنهایی پاسخ‌گوی همه نیازهای دوران سالمندی نخواهد بود.
تجربه کشورهای مختلف نشان می‌دهد که ترکیب حمایت مالی با خدمات درمانی، مراقبت بلندمدت، برنامه‌های اجتماعی و راهکارهای کاهش انزوا می‌تواند به شکل‌گیری نظام‌های حمایتی جامع‌تر کمک کند. این تجربیات همچنین بر اهمیت حفظ کرامت سالمندان و فراهم کردن امکان مشارکت آن‌ها در زندگی اجتماعی تأکید دارند.
این گزارش بر پایه بررسی‌های تحریریه اطلاع باما و مرور داده‌های منتشرشده در رسانه‌های کشور تنظیم شده است.
Δ
