خودکفایی یا خودفریبی؟ بحران آب در ایران نتیجه دهه‌ها سیاست اشتباه است

به گزارش اطلاع با ما  در حالی‌که مسئولان همچنان مردم را مقصر بحران کم‌آبی معرفی می‌کنند، واقعیت آن است که دهه‌ها سیاست نادرست در حوزه کشاورزی، توسعه بی‌برنامه، و اصرار بر خودکفایی در اقلیم خشک ایران، بحران آب را به یک تهدید ملی تبدیل کرده است. کارشناسان می‌گویند اگر الگوهای مصرف و سیاست‌گذاری اصلاح نشود، امنیت غذایی کشور نیز در خطر است.

**آیا مردم مقصر اصلی بحران آب در ایران هستند؟**

در حالی‌که تابستان ۱۴۰۴ با قطعی‌های پیاپی آب و برق در بسیاری از شهرهای ایران همراه است، تریبون‌های رسمی همچنان مردم را به‌عنوان متهم ردیف اول مصرف معرفی می‌کنند. اما آیا می‌توان بحران آب را فقط به مصرف خانگی گره زد؟ نگاهی دقیق‌تر به سیاست‌های کلان دولت در حوزه آب و کشاورزی، تصویر متفاوتی ارائه می‌دهد.

**وقتی رؤیای خودکفایی زمین را تشنه کرد**

در طول دهه‌های گذشته، دولت‌های مختلف با شعار خودکفایی در گندم، برنج و نیشکر، کشاورزی ایران را به سمت مصرف بی‌رویه آب سوق دادند. کاشت برنج در اقلیم خشک ایران، هر سال میلیاردها مترمکعب آب مصرف می‌کند؛ رقمی که با واقعیت اقلیمی ایران ناسازگار است. درحالی‌که برخی مسئولان از خودکفایی در تولید موز سخن می‌گویند، بسیاری از تالاب‌ها و رودخانه‌های ایران خشک شده‌اند.

**دریای آرال؛ آینه آینده ایران؟**

سرنوشت دردناک دریای آرال، هشداری جدی برای ایران است. شوروی با هدف خودکفایی در پنبه، دو رودخانه بزرگ آسیای میانه را منحرف کرد و دریاچه‌ای وسیع را خشکاند. حالا، ایران نیز با سیاست‌های مشابه، در حال نابود کردن منابع آبی زیرزمینی خود است؛ بدون آن‌که حتی به خودکفایی واقعی نزدیک شود.

**آمارهایی که فاجعه را فریاد می‌زنند**

طبق آمار وزارت نیرو، تولید هر کیلو برنج در ایران، نیازمند ۳۴۰۰ لیتر آب است. سالانه میلیاردها مترمکعب آب صرف محصولاتی می‌شود که وابستگی وارداتی آن‌ها همچنان پابرجاست. به گفته داوود رنگی، عضو اتاق بازرگانی تهران، ایران حتی در دانه‌های روغنی و سدیم نیز وابسته به واردات است؛ با این حال، سیاست خودکفایی همچنان دنبال می‌شود.

**از خودکفایی تا فروپاشی امنیت غذایی**

رنگی هشدار می‌دهد: با ادامه این روند، وابستگی غذایی ایران در سال‌های آینده افزایش می‌یابد. در شرایطی که تحریم و نوسان ارزی، اقتصاد کشور را تحت فشار گذاشته، اتکای بیش از حد به واردات غذایی، می‌تواند امنیت ملی را تهدید کند.

**مدیریت ضعیف، تابستان را فلج کرد**

قطع برق کارخانه‌های کود شیمیایی در زمستان، نبود پیش‌بینی از حجم تولید محصولات کشاورزی، نوسانات بازار مرغ و تخم‌مرغ و نابسامانی در مدیریت نهاده‌ها، همگی نشانه‌هایی از ضعف ساختاری در سیاست‌گذاری است. این ناکارآمدی‌ها بار مضاعفی بر دوش منابع طبیعی کشور گذاشته‌اند.

**عیسی کلانتری: خودکفایی به قیمت نابودی منابع**

عیسی کلانتری، وزیر اسبق کشاورزی، با انتقاد از سیاست‌های موجود گفت: «چندین میلیون هکتار از منابع آب زیرزمینی کشور نابود شده، اما برخی مسئولان همچنان اصرار دارند که هرچه هست، مصرف شود». او هشدار داد که تولید کشاورزی ایران بدون منابع پایدار آبی، معنایی ندارد.

**راهکار خروج از بحران چیست؟**

کارشناسان تأکید می‌کنند: صرفه‌جویی باید از سیاست‌گذاران شروع شود، نه از مصرف‌کننده خانگی. توقف پروژه‌های ناپایدار، اصلاح الگوی کشت، بازگشت به برنامه‌ریزی بر اساس اقلیم، و افزایش بهره‌وری آب، تنها مسیرهای قابل اتکا برای عبور از بحران هستند.

**جمع‌بندی: بحران آب در ایران، بحران تصمیم است نه فقط بحران باران**

کم‌آبی ایران، بیش از آن‌که محصول خشکسالی باشد، نتیجه سال‌ها سیاست‌گذاری نادرست است. مسئولان نمی‌توانند مردم را قربانی تصمیماتی کنند که خود گرفته‌اند. اگر نجات ایران در گرو نجات آب است، این مسئولیت با آن‌هایی‌ست که منابع را سیاست‌گذاری می‌کنند، نه آن‌هایی که با لیوانی آب، تابستان را سپری می‌کنند.

این گزارش بر پایه بررسی‌های تحریریه اطلاع باما و مرور داده‌های منتشرشده در رسانه‌های کشور تنظیم شده است.

کانال اطلاع باما در تلگرام