چین و روسیه در برابر خروج ایران از NPT؛ همراهی محتاطانه یا فاصله‌گذاری راهبردی؟

به گزارش اطلاع با ما ، NPT: فعال شدن مکانیسم ماشه دوباره بحث خروج از NPT را مطرح کرده است. برخلاف تصور رایج، چین و روسیه لزوماً در مسیر تقابل با ایران قرار نمی‌گیرند؛ زیرا منافع ژئوپلیتیک و راهبردی آن‌ها با یک ایران مستقل هم‌پوشانی دارد. چین به‌دنبال ثبات انرژی و مهار نفوذ آمریکا است و روسیه نیز ایران را حلقه‌ای کلیدی در موازنه با غرب می‌داند. بنابراین محتمل‌ترین سناریو این است که دو قدرت شرقی ضمن تکرار مواضع کلی درباره اهمیت عدم‌اشاعه، در عمل وارد روند فشارسازی علیه ایران نشوند.

فعال شدن مکانیسم ماشه و بازگشت بحث خروج از NPT

اعلام فعال شدن مکانیسم ماشه پیام روشنی دارد: غرب می‌خواهد از ابزارهای نظارتی و فشارهای حقوقی بهره ببرد، بدون آنکه تعهدات اقتصادی خود را احیا کند. طبیعی است که این فضا بار دیگر بحث گزینه‌های پاسخ را در تهران زنده کرده باشد؛ از بازنگری در همکاری با آژانس گرفته تا ایده خروج از NPT.

در این میان یکی از نگرانی‌های رایج این است که خروج احتمالی ایران از NPT، چین و روسیه را از تهران دور خواهد کرد. اما بررسی منافع این دو بازیگر نشان می‌دهد واقعیت پیچیده‌تر است.

چین؛ حفظ توازن منطقه و جلوگیری از انحصار آمریکا

چین در معادلات جهانی به دنبال سه هدف کلیدی است:
۱. تنوع‌بخشی به منابع انرژی،
۲. جلوگیری از هژمونی آمریکا در مسیرهای حیاتی تجارت،

۳. حفظ ثبات در مناطق پیرامونی پروژه‌های اقتصادی خود.

در این چارچوب، ایران یک بازیگر میانی ارزشمند برای پکن است؛ کشوری که می‌تواند ثبات منطقه‌ای، امنیت جریان انرژی و مسیرهای ترانزیتی را برای چین تقویت کند.

بنابراین اگر ایران قبل از هر تصمیم مهم، کانال‌های گفت‌وگوی سطح‌بالا با چین را فعال کند، پکن انگیزه‌ای ندارد که وارد صف‌بندی برای «مجازات» ایران شود. محتمل‌ترین واکنش چین:

بیانیه‌های عمومی درباره اهمیت رژیم عدم‌اشاعه،

اما پرهیز از همراهی عملی با فشارهای غرب.

روسیه؛ تکیه بر ایران برای موازنه با غرب

روسیه امروز در یک تقابل ساختاری با غرب قرار دارد و به بازیگران مستقل برای کاهش فشارهای تحریمی نیاز دارد. ایران در معادلات مسکو تنها یک شریک اقتصادی نیست؛

بلکه حلقه‌ای کلیدی در:

کریدور شمال–جنوب،

موازنه قفقاز و آسیای میانه،

و مدیریت رقابت با ناتو است.

از نگاه مسکو، تضعیف ایران یعنی فراهم شدن بستر نفوذ بیشتر غرب در پیرامون روسیه. به همین دلیل گرچه روسیه در ادبیات رسمی خود محتاط عمل می‌کند، اما هزینه پیوستن به فشارهای ضدایرانی برایش بسیار بالاست.

جمع‌بندی: سناریوی محتمل برای چین و روسیه

تصمیم ایران درباره NPT، تصمیمی کاملاً راهبردی است اما باید بر اساس منافع ملی ایران اتخاذ شود، نه بر اساس فرض دور شدن شرکای شرقی. در واقع:

تا زمانی که ایران نقش خود در توازن منطقه‌ای و نظم چندقطبی را تقویت می‌کند، چین و روسیه انگیزه‌ای برای همراهی با کارزار فشار غرب ندارند.

یک دیپلماسی فعال رو به شرق و تعریف پروژه‌های مشترک می‌تواند احتمال همراهی یا حداقل بی‌طرفی فعال چین و روسیه را افزایش دهد.

این گزارش بر پایه بررسی‌های تحریریه اطلاع باما و مرور داده‌های منتشرشده در رسانه‌های کشور تنظیم شده است.

کانال اطلاع باما در تلگرام