چرا مالیات در ایران کار نمی‌کند؟ شکاف بزرگ درآمد مالیاتی با دنیا

به گزارش اطلاع با ما ، مالیات : ایران با وجود نرخ مالیات مشابه کشورهای توسعه‌یافته، از نظر درآمد مالیاتی نسبت به تولید ناخالص داخلی عقب مانده است. ریشه این شکاف در فرار مالیاتی، معافیت‌های گسترده و نبود شفافیت اطلاعات است.

درآمد مالیاتی در ایران؛ عددی پایین‌تر از استاندارد جهانی

در حالی که نرخ مالیات شرکت‌ها در ایران ۲۵ درصد است و با میانگین کشورهای OECD برابری می‌کند، درآمد مالیاتی در ایران از تولید ناخالص داخلی (GDP) تنها ۱.۶ درصد است؛ تقریباً نصف میانگین ۳.۳ درصدی کشورهای توسعه‌یافته.

این فاصله نشان می‌دهد که مشکل ایران نه نرخ مالیات، بلکه ناکارآمدی در شناسایی مؤدیان، اخذ مالیات و اجرای عدالت مالیاتی است.

فشار بر شفاف‌ها، فرار برای بقیه!

در ساختار فعلی، شرکت‌های قانونی و شفاف مجبورند بار مالیاتی دولت را به دوش بکشند، در حالی که بخش بزرگی از اقتصاد کشور یا فرار مالیاتی دارد، یا به دلایل نامشخص و غیرهدفمند، معاف از مالیات شده است. این وضعیت نه‌تنها بی‌عدالتی ایجاد می‌کند، بلکه باعث تضعیف رقابت و افزایش بی‌اعتمادی در اقتصاد می‌شود.

نبود یکپارچگی اطلاعات؛ گره کور نظام مالیاتی

یکی از اصلی‌ترین موانع پیش روی نظام مالیاتی ایران، نبود داده‌های یکپارچه از فعالیت‌های اقتصادی است. در حال حاضر، اطلاعات اقتصادی بین نهادهای مختلف پراکنده است و سامانه‌های مالیاتی توانایی رصد دقیق جریان‌های مالی را ندارند.

در نتیجه، بسیاری از مؤدیان واقعی شناسایی نمی‌شوند و مالیات عادلانه‌ای پرداخت نمی‌کنند.

دنیا چطور موفق شده است؟

کشورهایی مانند کره‌جنوبی و کانادا با نرخ‌های مالیاتی حتی پایین‌تر از ایران، سهمی بیش از ۴ درصد از GDP خود را از مالیات اشخاص حقوقی تأمین می‌کنند. موفقیت آن‌ها به دلیل مواردی چون:

شفافیت کامل داده‌ها

حذف معافیت‌های غیرمولد

برخورد قاطع با فرار مالیاتی

و طراحی نظام انگیزشی دقیق برای مؤدیان

است.

راهکار چیست؟ افزایش نرخ یا افزایش کارایی؟

برای عبور از بحران، راه‌حل افزایش نرخ مالیات نیست، بلکه باید کارایی سیستم مالیاتی بالا برود. این هدف با اجرای اقدامات زیر قابل تحقق است:

دیجیتالی‌سازی فرآیندها

یکپارچه‌سازی پایگاه‌های اطلاعات اقتصادی

بازنگری در معافیت‌ها

افزایش انگیزه برای شفافیت اقتصادی

آینده‌ای نامطمئن برای عدالت مالیاتی

اگر نظام مالیاتی ایران به‌درستی اصلاح نشود، نه‌تنها عدالت اقتصادی آسیب خواهد دید، بلکه پایداری مالی دولت نیز در بلندمدت به خطر می‌افتد. به‌ویژه در شرایطی که وابستگی به درآمدهای نفتی پرریسک است، مالیات می‌تواند نقش حیاتی در تامین منابع پایدار ایفا کند — البته به شرط اجرای صحیح و عادلانه.

نتیجه‌گیری نهایی

درآمد مالیاتی در ایران نه به دلیل نرخ پایین، بلکه به خاطر ضعف ساختاری و نبود شفافیت، از سطح جهانی عقب مانده است. اگر اصلاحات عمیق انجام نشود، بازنده نه فقط دولت، بلکه کل اقتصاد خواهد بود.

این گزارش بر پایه بررسی‌های تحریریه اطلاع باما و مرور داده‌های منتشرشده در رسانه‌های کشور تنظیم شده است.

کانال اطلاع باما در تلگرام