به گزارش اطلاع با ما ، همزمان با برگزاری مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک، تماسهای غیرمستقیم ایران و آمریکا ادامه یافته است. تهران و واشنگتن همچنان درباره تحریمها، تنگه هرمز، برنامه هستهای و شرایط پایان جنگ اختلاف دارند، اما ادامه رایزنیها نشان میدهد مسیر دیپلماسی همچنان باز است.
همزمان با حضور هیئت ایرانی در هشتاد و یکمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک، رایزنیها میان تهران و واشنگتن بار دیگر در کانون توجه قرار گرفته است. اگرچه دیدار مستقیمی میان مسعود پزشکیان و دونالد ترامپ انجام نشد، مقامهای دو کشور از طریق واسطهها تماسهایی داشتهاند و موضوع ادامه گفتوگوها همچنان مطرح است.
در روزهای اخیر گزارشهایی درباره مذاکرات چندساعته میان نمایندگان دو کشور با میانجیگری طرفهای ثالث منتشر شده است. همزمان، تهران پیشنهادی را درباره بازگشایی تنگه هرمز و آغاز دوباره مذاکرات ارائه کرده است؛ پیشنهادی که طبق گزارشها، به کاهش فشار نظامی و تغییر شرایط محاصره دریایی مرتبط شده است.
بازگشت گفتوگوها الزاماً به معنای تغییر کامل سیاست آمریکا در قبال ایران نیست. مذاکره در روابط بینالملل میتواند همزمان با ادامه فشارهای اقتصادی و امنیتی دنبال شود و هدف آن، پیدا کردن چارچوبی برای مدیریت یک بحران پیچیده باشد.
در شرایط فعلی، ادامه درگیری برای هر دو طرف با هزینههایی همراه است. اختلال در مسیرهای انرژی و حملونقل منطقه، افزایش ریسکهای امنیتی و ادامه فشارهای اقتصادی باعث شده موضوع یافتن یک چارچوب سیاسی برای کنترل بحران اهمیت بیشتری پیدا کند.
از سوی دیگر، گزارشهای منتشرشده نشان میدهد تهران و واشنگتن همچنان در موضوعات اصلی اختلاف دارند و فاصله میان مواضع دو طرف قابل توجه است. بنابراین ادامه تماسها را نمیتوان بهتنهایی نشانه نزدیک شدن قطعی به توافق دانست.
تنگه هرمز در رایزنیهای اخیر جایگاه ویژهای پیدا کرده است. ایران پیشنهادهایی برای بازگشایی مسیر و آغاز روند مذاکرات مطرح کرده و آن را به اقداماتی از سوی آمریکا مرتبط دانسته است.
طبق گزارشهای منتشرشده، پیشنهاد تهران شامل بازگشایی مرحلهای مسیر هرمز و ایجاد زمینه برای مذاکرات درباره پایان درگیری بوده است. در مقابل، مقامهای آمریکایی بر حفظ فشار و دریافت نشانههایی از سوی ایران پیش از تغییر وضعیت موجود تأکید کردهاند.
اهمیت هرمز فقط به روابط دو کشور محدود نمیشود. این آبراه یکی از مسیرهای مهم انتقال انرژی در جهان است و هرگونه اختلال طولانیمدت در آن میتواند بر بازار نفت، هزینه حملونقل و امنیت انرژی کشورهای مختلف اثر بگذارد.
به همین دلیل، وضعیت هرمز میتواند یکی از موضوعاتی باشد که در صورت ادامه مذاکرات، نیازمند سازوکاری مرحلهای و قابل راستیآزمایی خواهد بود.
در کنار مسئله هرمز، برنامه هستهای ایران همچنان یکی از محورهای اصلی اختلاف تهران و واشنگتن است.
آمریکا خواهان ایجاد محدودیتهایی برای فعالیتهای هستهای ایران و سازوکارهای نظارتی است. تهران نیز تأکید دارد که هرگونه توافق باید با رفع فشارهای اقتصادی و اجرای تعهدات متقابل همراه باشد.
پزشکیان نیز در روزهای اخیر بر وجود فضای بیاعتمادی میان دو کشور تأکید کرده و گفته است پیش از هر توافقی باید مشخص باشد طرفین دقیقاً بر سر چه موضوعاتی قرار است به تفاهم برسند.
این مسئله نشان میدهد که اختلاف میان دو کشور تنها به اصل مذاکره محدود نیست؛ بلکه درباره محتوای توافق، ترتیب اجرای تعهدات و تضمین پایبندی طرفین نیز پرسشهای جدی وجود دارد.
یکی از دشوارترین بخشهای هر مذاکره احتمالی، تعیین رابطه میان محدودیتهای ایران و امتیازات اقتصادی آمریکا خواهد بود.
تهران خواهان کاهش فشارهای اقتصادی و رفع محدودیتهایی است که بر تجارت و صادرات ایران اثر گذاشتهاند. در طرف مقابل، واشنگتن انتظار دارد در موضوعات هستهای و امنیت منطقهای اقداماتی از سوی ایران انجام شود.
در چنین شرایطی، مسئله مهم میتواند «اقدام متقابل» باشد؛ یعنی هر مرحله از تعهدات یک طرف با اقدام مشخص طرف مقابل همراه شود تا ریسک نقض توافق کاهش پیدا کند.
یکی از مشکلات اساسی در مسیر هر توافق جدید، سابقه خروج آمریکا از برجام و بازگشت تحریمهاست. این تجربه باعث شده مسئله ضمانت اجرای توافق برای تهران اهمیت ویژهای داشته باشد.
از سوی دیگر، آمریکا نیز به دنبال سازوکاری است که بتواند اجرای تعهدات ایران را بررسی و راستیآزمایی کند.
به همین دلیل، حتی اگر دو طرف درباره اصل ادامه مذاکرات به تفاهم برسند، رسیدن به توافق نهایی احتمالاً نیازمند حل مجموعهای از مسائل فنی و سیاسی خواهد بود.
نشستهای نیویورک تاکنون به توافق نهایی میان ایران و آمریکا منجر نشده است. با این حال، تماسهای غیرمستقیم و انتقال پیشنهادها نشان میدهد کانالهای دیپلماتیک همچنان فعال هستند.
گزارشها از برگزاری مذاکرات میان نمایندگان دو کشور با میانجیگری چند کشور حکایت دارد و مقامهای ایرانی نیز از ارائه پیشنهادهایی برای بازگشایی هرمز و ادامه مذاکرات خبر دادهاند.
در عین حال، مقامهای ایرانی تأکید کردهاند که اختلافات اساسی همچنان باقی است. بنابراین نمیتوان صرف برگزاری گفتوگوها را معادل دستیابی به توافق دانست.
اگر مذاکرات ادامه پیدا کند، چند موضوع احتمالاً در مرکز گفتوگوها باقی خواهد ماند: وضعیت تنگه هرمز، تحریمهای اقتصادی، برنامه هستهای، نحوه کاهش تنش نظامی و سازوکار اجرای تعهدات.
در چنین چارچوبی، توافق احتمالی بیش از آنکه نتیجه یک دیدار نمادین باشد، به مجموعهای از اقدامات مرحلهای نیاز خواهد داشت. هر دو طرف باید مشخص کنند چه اقدامی انجام میدهند، طرف مقابل چه امتیازی ارائه میکند و در صورت اجرا نشدن تعهدات چه سازوکاری فعال خواهد شد.
به همین دلیل، حتی اگر دیداری مستقیم میان مقامهای دو کشور در آینده انجام شود، اهمیت اصلی آن به نتیجه مذاکرات پس از دیدار بستگی خواهد داشت، نه صرفاً برگزاری جلسه.
آنچه در نیویورک رخ داده را میتوان نشانه ادامه تلاشهای دیپلماتیک در کنار اختلافهای جدی دانست. تهران همچنان بر مواضع خود درباره فشار اقتصادی، حاکمیت و شرایط مذاکره تأکید دارد و واشنگتن نیز خواستههای مشخصی درباره برنامه هستهای و مسائل امنیتی مطرح میکند.
در نتیجه، مسیر پیشرو هنوز روشن نیست. ادامه تماسها میتواند زمینه مذاکرات گستردهتر را فراهم کند، اما رسیدن به توافق به حل اختلافهایی بستگی دارد که در حال حاضر همچنان پابرجا هستند.
در این میان، تنگه هرمز، تحریمها و پرونده هستهای سه موضوعی هستند که احتمالاً بیشترین نقش را در تعیین مسیر مذاکرات آینده خواهند داشت.
این گزارش بر پایه بررسیهای تحریریه اطلاع باما و مرور دادههای منتشرشده در رسانههای کشور تنظیم شده است.
Δ
