به گزارش اطلاع با ما ، هستهای ایران: در آستانه نشست آتی شورای حکام آژانس بینالمللی انرژی اتمی، رایزنی فشرده میان ایران، روسیه و چین در وین، توجه جهانی را جلب کرده است. اختلاف دیدگاه این سه کشور با تروئیکای اروپایی درباره نحوه اجرای تعهدات و مفهوم «شفافیت واقعی» در برنامه هستهای ایران، مسیر آینده تعامل تهران و آژانس را به نقطهای حساس رسانده است.
چند روز مانده به برگزاری نشست شورای حکام در وین، نمایندگان ایران، روسیه و چین با رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی دیدار کردند. منابع دیپلماتیک میگویند این دیدار در فضایی «فنی و هدفمند» برگزار شد تا مواضع سه کشور درباره گزارش پیشرو هماهنگ شود. میخائیل اولیانوف، نماینده روسیه در سازمانهای بینالمللی مستقر در وین، پس از جلسه تأکید کرد که سه کشور «نقش اصلی در تصمیمسازی» درباره آینده پرونده هستهای ایران دارند و کشورهای اروپایی تنها میتوانند «اظهارنظر» کنند، نه تصمیمگیری.
در سوی دیگر، وزارت خارجه آلمان اعلام کرد که تروئیکای اروپایی—فرانسه، آلمان و بریتانیا—در نشست گروه هفت، بر «لزوم تضمین شفافیت واقعی در برنامه هستهای ایران» تأکید کردهاند. برلین مدعی است که مسئولیت این شفافیت مستقیماً بر عهده تهران است. بااینحال، ایران تأکید دارد که همه تعهدات پادمانی خود را انجام داده و این «اقدامات سیاسی و غیرقانونی غرب» بوده که همکاریها را مختل کرده است. تهران معتقد است با پایان قطعنامه ۲۲۳۱ و فعالسازی مکانیزم اسنپبک از سوی اروپا، عملاً طرفهای غربی از روند تعامل کنار رفتهاند.
نشست پیشروی شورای حکام، نخستین جلسه پس از انقضای رسمی قطعنامه ۲۲۳۱ و اجرای مکانیسم اسنپبک است. همین مسئله، آن را به یکی از حساسترین جلسات چند سال اخیر تبدیل کرده است. ایران، روسیه و چین بر این باورند که با پایان ۲۲۳۱، پرونده هستهای ایران باید به وضعیت «عادی» بازگردد و از دستور کار ویژه آژانس خارج شود. در مقابل، اروپا و آمریکا اصرار دارند که با فعالشدن اسنپبک، محدودیتها و نظارتهای ویژه باید همچنان برقرار بماند.
این دوگانگی باعث ایجاد ابهامی حقوقی در سطح بینالمللی شده است. ایران و متحدانش بازگشت قطعنامههای لغوشده را غیرقانونی میدانند، درحالیکه غربیها میگویند اسنپبک باعث احیای آنها شده است. به گفته کارشناسان، همین اختلاف نظر، آژانس را در موقعیتی دشوار قرار داده است: هرگونه گزارش یا لحن گروسی در نشست آتی میتواند مسیر آینده پرونده را تغییر دهد—از ادامه همکاری فنی تا بازگشت به فضای تنش سیاسی.
کوروش احمدی، دیپلمات پیشین ایران در سازمان ملل، در گفتوگو با روزنامه «شرق» میگوید: «ایران باید همزمان دو مسیر فنی و حقوقی را با آژانس دنبال کند تا از سیاسیشدن پرونده جلوگیری شود. گروسی در گزارش اخیر خود اشاره کرده که آژانس مدتهاست به برخی سایتها دسترسی نداشته، اما این به معنای نقض تعهدات از سوی ایران نیست». به گفته او، حضور بازرسان آژانس در تهران و توافق اخیر قاهره برای بازدید از رآکتورهای بوشهر و تهران، نشانهای از ادامه مسیر همکاری فنی است، هرچند در شرایطی متفاوت از گذشته.
احمدی هشدار میدهد که فعالسازی اسنپبک میتواند بستر سوءاستفاده سیاسی از پرونده هستهای را فراهم کند. او میگوید:
«اختلاف میان اعضای دائم شورای امنیت درباره مشروعیت اسنپبک بیسابقه است. سه عضو آن یعنی روسیه، چین و ایران موضعی واحد دارند، درحالیکه آمریکا و اروپا بر موضعی متفاوت پافشاری میکنند. این شکاف، فضای بینالمللی را به سمت بنبست سوق داده است.»
در تازهترین گزارش محرمانه آژانس که بخشی از آن به رسانههای غربی درز کرده، آمده است که این نهاد از زمان حملات اخیر به تأسیسات هستهای ایران، قادر به «راستیآزمایی دقیق ذخایر اورانیوم با غنای بالا» نبوده است. آژانس خواستار «دسترسی فوری» به سایتهای آسیبدیده شده، اما ایران میگوید پس از حملات خرابکارانه و درز اطلاعات فنی، احتیاط در روند بازرسی کاملاً طبیعی است.
کارشناسان معتقدند که ادامه همکاری ایران با آژانس در قالب پادمان، میتواند مانع از ارجاع دوباره پرونده به شورای امنیت شود. روسیه و چین نیز با استفاده از حق وتو میتوانند از تصویب قطعنامههای تحریمی جدید جلوگیری کنند. در مقابل، کشورهای غربی تلاش خواهند کرد از طریق رسانهها و نهادهای سیاسی مانند FATF و شورای اروپا، فشار غیرمستقیم بر ایران وارد کنند.
نشست پیشروی شورای حکام در وین، آزمونی برای همه طرفهاست. ایران با حفظ همکاری فنی و اجتناب از تقابل سیاسی میتواند زمینه بازگشت اعتماد نسبی را فراهم کند. اما اگر آژانس تحتتأثیر فشارهای سیاسی غرب قرار گیرد، خطر ورود پرونده به مرحلهای جدید از تنش و بیاعتمادی وجود دارد.
این گزارش بر پایه بررسیهای تحریریه اطلاع باما و مرور دادههای منتشرشده در رسانههای کشور تنظیم شده است.
Δ
