به گزارش اطلاع با ما ایران برای پنجمین سال پیاپی با خشکسالی شدید روبهرو است، اما مشکل فقط کاهش بارندگی نیست. ساختار اقتصادی پرمصرف، نبود حکمرانی یکپارچه و سوءمدیریت منابع آبی، بحران را به مرحلهای بحرانی رساندهاند. حتی با وجود زیرساختهای گسترده، میلیونها نفر به آب پایدار دسترسی ندارند. راه نجات، تغییر الگوی کشت، بهرهوری بالا و مشارکت مردم در کنار اصلاح سیاستهای کلان است.
ایران برای پنجمین سال متوالی درگیر خشکسالی است. عیسی بزرگزاده، سخنگوی صنعت آب، اعلام کرده است که میزان بارش امسال نسبت به سال گذشته ۴۰ درصد کاهش داشته و کشور تنها نیمی از بارش نرمال خود را دریافت کرده است. با میانگین بارندگی سالانه کمتر از ۲۵۰ میلیمتر، ایران در بین کشورهای خشک و نیمهخشک جهان قرار میگیرد.
کاهش بارش قطعاً بخشی از ماجراست، اما بحران آب در ایران ریشههای عمیقتری دارد. تمرکز بر صرفهجویی فردی یا بارش کم، نادیده گرفتن سالها سوءمدیریت، نبود برنامهریزی و سیاستگذاری ناهماهنگ در سطح ملی است.
بیش از ۸۸ درصد منابع آب تجدیدپذیر ایران صرف کشاورزی میشود، درحالیکه این بخش کمتر از ۱۰ درصد تولید ناخالص داخلی را تشکیل میدهد. تولید مازاد صیفیجات و تبدیل ۳۰ درصد آن به ضایعات، یعنی اتلاف آب، زمین، انرژی و منابع اقتصادی.
طبق گزارش موسسه جهانی WRI، ایران جزو کشورهایی با بیش از ۸۰ درصد برداشت سالانه از منابع تجدیدپذیر است؛ نشانهای از رقابت شدید و ناکارآمدی در تخصیص آب. شاخص «تنش آبی» هشدار میدهد که وضعیت از مرز بحران عبور کرده است.
بیش از ۵۰۰ هزار کیلومتر لولهکشی در سراسر کشور اجرا شده، اما هنوز بسیاری از روستاهای استانهایی مانند سیستان و بلوچستان به آب پایدار دسترسی ندارند. چالش اصلی کمبود زیرساخت نیست، بلکه نبود یک نظام منسجم حکمرانی آب است.
نبود متولی واحد در حوزه آب و تضاد منافع میان نهادهای اجرایی باعث شده برنامهریزی منسجم ممکن نباشد. از وزارت جهاد کشاورزی گرفته تا وزارت نیرو، همگی در اجرای سیاستهای ناکارآمد نقش داشتهاند.
تغییر الگوی کشت، ارتقای بهرهوری در بخش کشاورزی، آموزش عمومی درباره مصرف پایدار، توسعه فناوریهای نوین و ایجاد حکمرانی یکپارچه، تنها مسیرهای برونرفت از این بحران هستند. مشارکت واقعی مردم، نهفقط در مصرف، بلکه در مطالبه سیاستهای مسئولانه، کلید اصلی است.
اگرچه کمبود بارش واقعیتی اقلیمی است، اما بحران آب در ایران به مراتب ساختاریتر و ناشی از ضعف حکمرانی، مصرف غیرهدفمند و نبود نگاه علمی و دادهمحور است. نجات منابع آبی کشور، نیازمند تغییرات اساسی در سیاستگذاری و پذیرش مسئولیت از سوی تمام نهادهای حاکمیتی است.
این گزارش بر پایه بررسیهای تحریریه اطلاع باما و مرور دادههای منتشرشده در رسانههای کشور تنظیم شده است.
Δ
