به گزارش اطلاع با ما ، افزایش فشارهای اقتصادی و تغییر الگوی اشتغال، سهم مشاغل غیررسمی را در بازار کار ایران بیشتر کرده است. در کنار تورم و هزینههای فعالیت رسمی، محدودیت اینترنت نیز میتواند بر مشاغل آنلاین، فریلنسری و پلتفرمی اثر بگذارد؛ موضوعی که ضرورت بازنگری در حمایتهای بیمهای و زیرساختهای اشتغال جدید را بیشتر کرده است.
بازار کار ایران در سالهای اخیر با تغییرات قابل توجهی روبهرو شده است؛ بخشی از این تغییرات به گسترش فعالیتهای آنلاین، مشاغل پروژهای، فریلنسری، فروش اینترنتی و کارهای پلتفرمی مربوط میشود و بخشی دیگر تحت تأثیر فشارهای اقتصادی و دشوارتر شدن فعالیت رسمی شکل گرفته است.
در این میان، برخی کارشناسان بازار کار معتقدند سهم فعالیتهای غیررسمی در اقتصاد افزایش پیدا کرده و گروهی از شاغلان بدون قرارداد مشخص یا پوشش بیمهای فعالیت میکنند؛ روندی که میتواند امنیت شغلی و آینده درآمدی این افراد را تحت تأثیر قرار دهد.
افزایش هزینههای زندگی، تورم، نااطمینانی نسبت به آینده اقتصادی و هزینههای مرتبط با فعالیت رسمی، از جمله عواملی هستند که میتوانند افراد و کسبوکارها را به سمت روشهای غیررسمی سوق دهند.
فعالیت رسمی معمولاً با مجموعهای از الزامات مانند مالیات، بیمه، قرارداد، مجوز و استانداردهای کاری همراه است. زمانی که هزینه یا پیچیدگی این فرآیندها افزایش پیدا کند، بخشی از فعالان اقتصادی ممکن است ترجیح دهند خارج از چارچوبهای رسمی فعالیت کنند.
این روند تنها به صاحبان کسبوکار محدود نمیشود و میتواند گروهی از نیروی کار را نیز دربر بگیرد؛ افرادی که برای تأمین هزینههای زندگی به کارهای روزمزدی، پروژهای، موقت یا بدون قرارداد روی میآورند.
یکی از پیامدهای مهم گسترش اشتغال غیررسمی، کاهش دسترسی بخشی از نیروی کار به حمایتهای اجتماعی است.
فردی که بدون قرارداد و بیمه فعالیت میکند، ممکن است درآمد روزانه یا ماهانه داشته باشد، اما در برابر بیکاری، بیماری، بازنشستگی یا از دست دادن توان کاری، حمایت مشابه یک نیروی شاغل در چارچوب رسمی دریافت نکند.
از سوی دیگر، افزایش اشتغال غیررسمی میتواند منابع مربوط به نظامهای بیمهای و مالیاتی را نیز کاهش دهد و در بلندمدت، چالشهای بیشتری برای سیاستگذاری بازار کار ایجاد کند.
گسترش اینترنت فقط شیوه ارتباط مردم را تغییر نداده؛ بلکه شکل اشتغال نیز تحت تأثیر فضای دیجیتال قرار گرفته است.
فریلنسری، فروش آنلاین، تولید محتوا، خدمات تخصصی از راه دور، فعالیت در پلتفرمها و بسیاری از مشاغل جدید، به دسترسی پایدار به اینترنت وابسته هستند.
برای بسیاری از جوانان و فارغالتحصیلان، فضای آنلاین فرصتی برای ورود به بازار کار بدون نیاز به سرمایه اولیه سنگین ایجاد کرده است. برخی زنان نیز از امکان انجام فعالیت اقتصادی از خانه و بهصورت آنلاین استفاده میکنند.
به همین دلیل، اختلال یا محدودیت در دسترسی به اینترنت میتواند فراتر از یک مشکل ارتباطی باشد و مستقیماً بر درآمد گروهی از فعالان اقتصادی اثر بگذارد.
یکی از محورهای مطرحشده از سوی کارشناسان بازار کار، تأثیر محدودیتهای اینترنتی بر فعالیتهای اقتصادی آنلاین است.
مشاغلی که مشتری، بازار یا محل انجام فعالیت آنها در فضای اینترنت قرار دارد، به ثبات و دسترسی مداوم به شبکه نیاز دارند. کاهش کیفیت دسترسی یا محدود شدن ارتباطات میتواند ارتباط فروشنده با مشتری، همکاری فریلنسر با کارفرما یا فعالیت کسبوکارهای آنلاین را دشوار کند.
در چنین شرایطی، بخشی از فرصتهای شغلی ممکن است کاهش پیدا کند یا افراد فعال در این حوزه به دنبال مسیرهای جایگزین برای کسب درآمد بروند.
تغییرات بازار کار نشان میدهد الگوی اشتغال نیز مانند بسیاری از بخشهای اقتصاد در حال تغییر است. استخدام تماموقت در یک مجموعه دیگر تنها شکل فعالیت اقتصادی نیست و تعداد بیشتری از افراد به سمت کار پروژهای، پارهوقت، دورکاری و فعالیت در پلتفرمها حرکت کردهاند.
با این حال، ساختارهای حمایتی و بیمهای متناسب با این تغییرات هنوز با چالشهایی روبهرو هستند.
اگر فردی چند پروژه مختلف را برای کارفرماهای متفاوت انجام دهد یا درآمد خود را از چند پلتفرم به دست آورد، مدل سنتی قرارداد و بیمه لزوماً پاسخگوی وضعیت او نیست. همین مسئله ضرورت بازنگری در شیوه حمایت از مشاغل جدید را پررنگتر میکند.
اقتصاد دیجیتال مرزهای سنتی بازار کار را تا حد زیادی تغییر داده است. یک نیروی متخصص میتواند برای مجموعهای در شهری دیگر یا حتی خارج از کشور خدمات ارائه کند و درآمد داشته باشد.
از این منظر، توسعه بازار کار جدید نیازمند زیرساخت ارتباطی پایدار و امکان تعامل با بازارهای گستردهتر است.
کارشناسان معتقدند فراهم شدن بستر مناسب برای فعالیتهای دیجیتال میتواند به ایجاد فرصتهای شغلی تازه کمک کند؛ بهخصوص برای افرادی که تخصص آنها قابلیت ارائه آنلاین دارد.
ساماندهی بازار کار تنها با افزایش استخدامهای رسمی امکانپذیر نیست. بخش قابل توجهی از مشاغل آینده احتمالاً در حوزههایی شکل میگیرند که با الگوهای سنتی اشتغال تفاوت دارند.
ایجاد مسیرهای سادهتر برای بیمه شاغلان آزاد، حمایت از کسبوکارهای دیجیتال، کاهش موانع فعالیت رسمی، فراهم کردن اینترنت پایدار و به رسمیت شناختن شکلهای جدید اشتغال میتواند به انتقال بخشی از اقتصاد غیررسمی به فضای رسمی کمک کند.
در چنین مدلی، هدف صرفاً برخورد با فعالیتهای غیررسمی نیست؛ بلکه ایجاد شرایطی است که فعالیت رسمی برای نیروی کار و کسبوکارها امکانپذیرتر و جذابتر باشد.
رشد فعالیتهای غیررسمی را میتوان از زوایای مختلف بررسی کرد؛ بخشی از آن به فشارهای اقتصادی مربوط است و بخش دیگری نیز از تغییر ماهیت اشتغال و گسترش فعالیتهای دیجیتال ناشی میشود.
اگر این روند بدون سیاستگذاری مناسب ادامه پیدا کند، ممکن است تعداد بیشتری از شاغلان بدون پوششهای حمایتی فعالیت کنند. در مقابل، ایجاد زیرساخت مناسب برای مشاغل جدید میتواند زمینهای برای رسمی شدن تدریجی این فعالیتها فراهم کند.
در نهایت، آینده بازار کار ایران تا حد زیادی به این بستگی دارد که سیاستگذاری اقتصادی و اجتماعی تا چه اندازه بتواند خود را با شکلهای جدید اشتغال هماهنگ کند؛ از مشاغل اینترنتی و پلتفرمی گرفته تا کارهای پروژهای و فعالیتهای مستقل.
این گزارش بر پایه بررسیهای تحریریه اطلاع باما و مرور دادههای منتشرشده در رسانههای کشور تنظیم شده است.
Δ
