به گزارش اطلاع با ما به نقل از مهر، حسن سالاریه، معاون وزیر ارتباطات و رئیس سازمان فضایی ایران، در نشست خبری چهارشنبه ۲۴ تیرماه، گفت: پروژههای صنعت فضایی در سه گروه اصلی «پروژههای زیرساختی»، «طراحی و ساخت ماهواره و ماهوارهبر» و «خدمات مبتنی بر داده و تصاویر ماهوارهای» یا همان حوزه پاییندست، دستهبندی شده و دنبال میشوند.
سالاریه در بخش پروژههای زیرساختی اعلام کرد:طبق برنامه ۱۰ ساله فضایی و برنامه هفتم پیشرفت، فعالیتهای متعددی در زمینه مراکز کنترل ماهواره، پایگاههای پرتاب و طراحی و ساخت آزمایشگاههای تست حجمی ماهواره تعریف شده است.
وی با اشاره به پیشرفت مطلوب این پروژهها در سال ۱۴۰۴، از افتتاح و بهرهبرداری مرکز سلماس یاد کرد و افزود: روند تکمیل آزمایشگاهها و پایگاه پرتاب در منطقه چابهار با جدیت در حال پیگیری است.
به گفته رئیس سازمان فضایی، مراکز کنترل ماهواره در نقاط مختلف کشور توزیع شدهاند و راهبرد اصلی این است که در قالب یک شبکه یکپارچه از این مراکز، ضمن برقراری ارتباط مداوم با ماهوارهها، دریافت دادهها و تصاویر نیز تسهیل شود.
وی تأکید کرد: هرچه این مراکز در سطح کشور پراکندهتر و توزیعشدهتر باشند، بازه زمانی دسترسی به ماهوارهها کوتاهتر شده، فرایند تست در مدار سریعتر انجام میشود و زمان بهرهبرداری از ماهوارهها افزایش مییابد. همچنین، برنامهریزی برای ایجاد شبکهای از ایستگاههای متحرک و سیار نیز در دستور کار است تا خدمات داده و تصاویر بهصورت مستمر ارائه شود و در ماههای آتی شاهد افتتاحها و رونماییهای جدیدی از این مراکز خواهیم بود.
در حوزه ساخت ماهوارههای مخابراتی، سالاریه با اشاره به نزدیک شدن به سالگرد پرتاب ماهواره «ناهید ۲» در مردادماه، آن را یکی از مهمترین رویدادهای فضایی وزارت ارتباطات در مدار ارتفاع پایین دانست.
وی افزود: نسخه ارتقایافته ناهید ۲ با قابلیت ارائه خدمات بهصورت جمعی و منظومهای در پژوهشگاه فضایی ایران در حال طراحی و ساخت است و در سال ۱۴۰۵ دنبال میشود.
وی همچنین در خصوص ماهواره «ناهید ۳» تصریح کرد : این پروژه امکان ارائه خدمات در مدار زمینآهنگ (GEO) را فراهم میکند و هماکنون در فاز طراحی و ساخت برخی زیرسیستمهای اصلی نظیر ترانسپوندرها و پیشرانهها قرار دارد.
سالاریه با توضیح اینکه ماهوارههای مخابراتی بر اساس حجم داده (باریکباند یا پهنباند) و ارتفاع مدار (ارتفاع پایین که نیازمند منظومه است و ارتفاع بالا که بهصورت تکماهواره عمل میکند) دستهبندی میشوند، گفت : ساخت نمونههای مهندسی این پروژهها از اولویتهای سال ۱۴۰۵ است و امید میرود بخشهای مهمی از آن به انجام برسد که در رویدادهای بعدی اطلاعرسانی خواهد شد.
رئیس سازمان فضایی درباره پروژه منظومه «شهید سلیمانی» اظهار داشت: این پروژه در فاز نخست شامل ۲۴ ماهواره (۱۸ ماهواره اصلی و ۶ ماهواره رزرو) است که اولین نمونه آن در روز فناوری فضایی (۱۴ بهمن ۱۴۰۳) رونمایی شد. بخش عمده طراحی و ساخت زیرسامانهها انجام شده و در حال تجمیع سایر ماهوارهها هستند؛ بنابراین رونمایی از نمونههای بعدی و پرتاب آنها جزو برنامههای سال ۱۴۰۵ است.
وی با اشاره به اینکه تاریخ دقیق پرتاب پس از قطعی شدن پرتابگر اعلام خواهد شد، یکی از موضوعات کلیدی را دستیابی به فناوری «تزریق چندگانه» (قرار دادن سه ماهواره در مدار توسط یک پرتابگر) دانست و گفت : این پرتاب در تقویم برنامههای سال ۱۴۰۵ قرار دارد و با وجود پیچیدگیهای فنی، در صورت نهایی شدن، اطلاعرسانی خواهد شد.
سالاریه تأکید کرد : این منظومه باریکباند برای شرایط بحران، نقلوانتقال دادههای کمحجم در مناطق فاقد زیرساخت، پایش آتشسوزیهای جنگلی و نظارت بر خطوط نفت، گاز و آب بسیار حیاتی است و ابزاری کلیدی برای تصمیمگیری مدیران در مدیریت کلان کشور محسوب میشود.
سالاریه در بخش ماهوارههای سنجشی، پرتاب سهگانه ماهوارههای «ظفر ۲»، «پایا» و «کوثر» در دیماه سال گذشته را حاصل همکاری مجموعههای دانشگاهی، شرکتهای خصوصی و دولتی دانست که منجر به رونمایی از نخستین تصاویر ماهواره «پایا» در بهمنماه شد.
وی درباره سایر پروژهها اظهار داشت: ماهواره «پارس ۲» با دقت تصویربرداری بهتر از ۳ متر، اکنون در مراحل نهایی تست با پرتابگر و آمادگی کامل برای پرتاب قرار دارد.
وی همچنین در خصوص نخستین ماهواره راداری کشور با نام «راد ۱» گفت: این ماهواره بهدلیل پیچیدگیهای فنی مرسوم در پروژههای فضایی، با اندکی تأخیر در آستانه رونمایی قرار دارد. علاوه بر این، طراحی ماهواره «پارس ۳» با دقت ۱ متر در پژوهشگاه فضایی آغاز شده که در سال ۱۴۰۵ فازهای ساخت نمونههای اولیه و زیرسامانههای آن پیگیری خواهد شد.
وی از ساخت ماهواره «راد ۲» توسط پژوهشگاه فضایی خبر داد و گفت: این ماهواره از کلاس راداری بالاتری نسبت به «راد ۱» برخوردار است.
سالاریه تأکید کرد که تمامی این پروژهها بهعنوان ابزارهای مدیریت منابع آب، کشاورزی، نقشهبرداری و پایش محیطزیست، نقشی لاینفک در مدیریت کلان کشور ایفا میکنند و فازهای ساخت آنها در رویدادهای پیشرو در سال ۱۴۰۵ اطلاعرسانی خواهد شد.
حسن سالاریه، رئیس سازمان فضایی ایران، با اشاره به گذشت پنج سال از آغاز برنامه ۱۰ ساله فضایی کشور با افق ۱۴۰۱ تا ۱۴۱۰، گفت: این برنامه باید متناسب با تحولات سریع فناوری بهصورت پویا بازنگری شود.
وی با بیان اینکه بازنگری برنامه از سال ۱۴۰۴ آغاز شده است، توضیح داد که پروژههای فضایی کشور در سه محور اصلی «زیرساخت»، «ماهواره» و «خدمات و کاربرد» دنبال میشوند و شرایط فعلی صنعت فضایی را «بهتر و بهینهتر از قبل» ارزیابی کرد.
سالاریه با اشاره به پیشرفت پروژههای زیرساختی گفت مراکز کنترل ماهواره، پایگاههای پرتاب و آزمایشگاههای تست حجمی در قالب برنامه ۱۰ ساله پیشرفت قابلتوجهی داشتهاند.
به گفته او، مرکز کنترل سلماس به بهرهبرداری رسیده و پایگاه پرتاب چابهار نیز در حال تکمیل است.
رئیس سازمان فضایی ایران تأکید کرد: راهبرد اصلی در این بخش، ایجاد یک شبکه یکپارچه از مراکز کنترل در سراسر کشور است تا زمان دسترسی به ماهوارهها کاهش یابد و بهرهبرداری از آنها افزایش پیدا کند. همچنین توسعه شبکهای از ایستگاههای متحرک و سیار برای پایداری خدمات داده و تصویر نیز در دستور کار قرار دارد.
در بخش پرتابگرها، سالاریه گفت: پرتابگرهای سیمرغ و قائم ۱۰۰ به تثبیت قابلقبولی رسیدهاند و چندین پرتاب موفق را پشت سر گذاشتهاند.
به گفته او، نسلهای پیشرفتهتر این خانواده، از جمله قائم ۱۰۵ و قائم ۱۲۰ در حال طراحی هستند و بهزودی تستهای آنها آغاز میشود.
وی همچنین از سیمرغ بهینه بهعنوان نسخهای پیشرفتهتر از پرتابگر سیمرغ یاد کرد که قابلیت انتقال جرم به مدارهای پایین و بالاتر را دارد.
سالاریه گفت: پرتابهای آزمایشی این خانواده از سال ۱۴۰۳ آغاز شده و در سال ۱۴۰۴ نیز یک پرتاب آزمایشی دیگر انجام شده است.
به گفته او، پروژه ققنوس نیز با همکاری وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح در حال پیگیری است و این پرتابگرها در مجموع، محور مهمی از برنامه فضایی کشور را تشکیل میدهند.
در حوزه ماهوارهها، سالاریه با اشاره به پرتاب ناهید ۲ در سال گذشته گفت: این ماهواره بهعنوان نخستین ماهواره مخابراتی وزارت ارتباطات در مدار قرار گرفت و اکنون نسخه ارتقایافته آن با قابلیتهای بهتر در پژوهشگاه فضایی در حال توسعه است.
او افزود: ناهید ۳ برای مأموریت در مدار زمینآهنگ یا GEO در فاز طراحی قرار دارد و فناوریهای کلیدی مرتبط با آن، از جمله تعیین موقعیت، نگهداشت مداری و ارتباطات، در حال پیگیری است.
سالاریه همچنین به منظومه شهید سلیمانی اشاره کرد و گفت: فاز نخست آن تعریف شده و فاز دوم نیز امسال نهایی میشود.
به گفته او، در بازنگری جدید، قابلیتهای تازهای به این منظومه افزوده شده که از جمله آنها ارتباط بین دو ماهواره یا ISL است.
رئیس سازمان فضایی ایران با توضیح اینکه منظومههای باریکباند فقط برای اینترنت اشیاء تعریف نشدهاند، گفت: این منظومهها اکنون باید خدمات متنوعتری ارائه دهند.
او تأکید کرد: در برنامه قبلی چنین سطحی از توسعه پیشبینی نشده بود، اما با توجه به نیازهای جدید کشور و پیشرفت فناوری، اصلاحاتی در این مسیر انجام شده است.
سالاریه ازفناوری تزریق چندگانه بهعنوان یکی از اولویتهای مهم یاد کرد و گفت: این فناوری امکان قرار دادن چند ماهواره در مدار با یک پرتابگر را فراهم میکند و در کاهش هزینههای دسترسی به فضا نقش مهمی دارد.
بخش دیگری از سخنان سالاریه به مأموریت رسیدن به مدار ۳۶ هزار کیلومتری اختصاص داشت؛ موضوعی که به گفته او از تأکیدات ویژه رهبر شهید نیز بوده است.
او توضیح داد: تحقق این هدف نیازمند پیشبرد همزمان سه بخش توسعه خود ماهواره، مانند ناهید ۳، ساخت بلوک انتقال مداری و توسعه پرتابگرهای سنگین است
به گفته او، در مدار GEO شرایط فنی ماهواره متفاوت است و فناوریهای تعیین موقعیت، نگهداشت مداری، توان، انرژی و ارتباطات، پیچیدگیهای خاص خود را دارند.
سالاریه در ادامه به بلوک انتقال مداری پرداخت و گفت: این فناوری فقط برای رسیدن به GEO نیست، بلکه در منظومهسازی و تزریق چندگانه در مدارهای پایین نیز نقش کلیدی دارد.
او توضیح داد: در جهان بسیاری از کشورها ابتدا ماهواره را در مدار پارکینگ قرار میدهند و سپس با کمک بلوکهای انتقال مداری، آن را به مدار نهایی میفرستند.
به گفته او، نخستین نمونه سامان ۱ در سال ۱۴۰۳ آزمایش شد و نمونههای پیشرفتهتر با سوخت مایع و قابلیت خاموش و روشن شدن نیز در پژوهشگاه فضایی ایران در حال توسعهاند.
سالاریه همچنین گفت: سازمان صنایع هوافضای وزارت دفاع نیز در این حوزه فعال است و برای جلوگیری از موازیکاری، تقسیم کار مشخصی میان دستگاهها انجام شده است.
رئیس سازمان فضایی ایران با اشاره به نقش بخش خصوصی گفت: بهزودی این بخش نیز در حوزه ساخت بلوکهای انتقال مداری فعال خواهد شد.
او افزود: هدف این است که با ایجاد رقابت، هزینه تمامشده محصولات کاهش یابد و زمینه برای همکاریهای بینالمللی فراهم شود.
سالاریه همچنین از توسعه موتورهای مبتنی بر سوختهای سرمازا یا کرایوژنیک بهعنوان یکی دیگر از محورهای اصلاح برنامه یاد کرد و گفت: استفاده از ظرفیت شرکتهای خصوصی و پرتابگرهای سازگار با این سوختها در برنامه ۱۰ ساله لحاظ شده است.
سالاریه در جمعبندی اظهاراتش گفت: برخی پروژهها طبق برنامه پیش رفتهاند، برخی نیازمند اصلاح بودهاند و برخی نیز با توجه به تحولات جدید، اساساً بازتعریف شدهاند.
به گفته او، عقبافتادگی بهمعنای شکست نیست، بلکه در پروژههای فضایی گاهی اصلاح مسیر ضروری است؛ زیرا ماهیت این پروژهها پیچیده، فنی و بعضاً ناشناخته است.
او تأکید کرد: در حوزه زیرساخت، وضعیت «رو به جلو» است، در بخش ماهوارهها فناوریهای مهمی به تثبیت رسیدهاند، و در حوزه پرتابگرها نیز مسیر توسعه با شدت و قوت ادامه دارد.
سالاریه گفت:هدف نهایی این برنامهها، تقویت اقتدار فضایی کشور و در عین حال ایجاد سرریز فناوری فضایی در زندگی روزمره مردم است؛ از مدیریت منابع آب و کشاورزی گرفته تا نقشهبرداری، پایش محیطزیست، مدیریت بحران و توسعه خدمات دادهمحور.
رئیس سازمان فضایی ایران با اشاره به ضرورتهای راهبردی صنعت فضایی در شرایط جنگی، ماهوارهها را ابزاری «لاینفک» برای مدیریت مدرن و تصمیمگیریهای کلان ملی دانست و تأکید کرد که توسعه این صنعت برای کشور یک ضرورت واجب و جدی است.
رئیس سازمان فضایی با بیان اینکه دسترسی به تصاویر دقیقتر از سطح زمین در بازههای زمانی کوتاهتر و همچنین ایجاد ارتباطات بر بستر فضایی، از نیازهای روز دنیا و کشور است،
تصریح کرد: ماهوارهها به ابزاری کلیدی برای مدیریت بهینه و افزایش بهرهوری در بخشهای مختلف تبدیل شدهاند. توسعه این فناوری نهتنها به مدیریت کلان کشور کمک میکند، بلکه زیرساخت لازم برای ارائه خدمات گسترده به کسبوکارهای مختلف را فراهم میسازد.
سالاریه در خصوص وضعیت این صنعت در شرایط جنگی، خاطرنشان کرد: علیرغم دشواریهای پیشرو، صنعت فضایی ایران بهروز و سرحال است.
وی با تأکید بر اینکه غالب دانش فضایی کشور «بومی» است، اظهار داشت: اگرچه شرایط جنگی ممکن است در مسیر برخی پروژهها چالشهای مقطعی ایجاد کند، اما این به معنای توقف فعالیتها نیست. ما با جدیت در حال پیشبرد پروژهها هستیم و این شرایط نمیتواند مانع تداوم مسیر توسعه شود.
رئیس سازمان فضایی ایران، ساختار توزیعشده صنعت فضایی کشور را یکی از نقاط قوت اصلی برای حفظ پویایی آن دانست و گفت: فعالیتهای ما در شرکتهای خصوصی و مراکز متعدد توزیع شده است. ساخت زیرسامانهها در نقاط مختلف در حال انجام است و آسیب دیدن چند ساختمان، بههیچوجه به معنای توقف کلی صنعت فضایی نیست.
سالاریه با اشاره به تأکیدات وزارت ارتباطات مبنی بر تداوم حرکت بدون توقف و نگرانی، به رویکرد مثبت دولت در این زمینه اشاره کرد و افزود: در دیداری که پس از آتشبس با معاون اول رئیسجمهور داشتیم، رویکرد دولت کاملاً حمایتگرانه بود. آسیبهای جزئی که در برخی مراکز وارد شده، با توجه به ظرفیتهای موجود، بهتدریج در حال جایگزینی و جبران است و صنعت فضایی با قدرت به کار خود ادامه میدهد.
رئیس سازمان فضایی ایران با تأکید بر اینکه صنعت فضایی کشور برخلاف برخی ذهنیتها، صنعتی پرهزینه و فاقد بازده نیست، گفت: صنعت فضایی ایران اتفاقاً از بهینهترین صنایع کشور به شمار میرود و نسبت سرمایهگذاری به خروجی، یا دقیقتر بگوییم نسبت خروجی و اثرگذاری به میزان سرمایهگذاری در این صنعت، عددی بسیار بالا است؛ بهگونهای که حتی میتوان گفت در کشور ما این نسبت از بسیاری از کشورهای دیگر نیز بالاتر است.
حسن سالاریه با اشاره به اینکه برخی مطالعات و اسناد بینالمللی نیز این موضوع را تأیید میکنند، اظهار کرد: در گزارشها و بررسیهای متعددی آمده است که یک واحد پولی سرمایهگذاری در صنعت فضایی، میتواند بین ۱۰ تا ۳۰ برابر اثرگذاری مثبت و بازخورد ایجاد کند. این موضوع صرفاً یک ادعا نیست، بلکه در اسناد و مدارک جهانی هم مورد اشاره قرار گرفته و با یک جستجوی ساده نیز میتوان به دادهها، گزارشها و ریپورتهای متعدد در این زمینه دسترسی پیدا کرد.
ارزش اقتصادی تصاویر ماهوارهای چند برابر هزینه ساخت ماهواره است
وی در ادامه با بیان اینکه برای درک بهتر این موضوع باید به مثالهای عینی توجه کرد، افزود: برخی مسائل و موضوعات مهم در کشور وجود دارد که اساساً فقط با کمک تصاویر ماهوارهای قابل حل است و هیچ ابزار دیگری نمیتواند این کار را بهتر از صنعت فضایی انجام دهد.
سالاریه گفت: برای نمونه، اگر یک ماهواره با یک هزینه مشخص ساخته شود، مجموع تصاویری که آن ماهواره در طول عمر عملیاتی خود تولید میکند، تا چهار یا پنج برابر قیمت خود ماهواره ارزش دارد. این در حالی است که این تنها ارزش خام تصاویر است و زمانی که این تصاویر تحلیل میشوند و از هر کیلومتر مربع آن ارزش افزوده استخراج میشود، این عدد باز هم چند برابر افزایش پیدا میکند.
رئیس سازمان فضایی ایران تصریح کرد: در گزارشهای بینالمللی نیز آمده است که ارزش افزودهای که از دادهها و تصاویر خام ماهوارهای به دست میآید، گاه تا پنج، ۶، ۱۰ برابر و حتی بیشتر از ارزش اولیه خود دادههاست. طبیعتاً کشوری میتواند از این ظرفیت بهرهمند شود که فناوری را در اختیار داشته باشد و بتواند آن را به درستی به کار بگیرد.
وی ادامه داد: اینکه امروز در دنیا منظومههای ماهوارهای تا این اندازه جدی شدهاند، دقیقاً ناشی از همین منطق اقتصادی است. گاهی این سوال مطرح میشود که چرا باید برای ساخت و پرتاب یک ماهواره این میزان هزینه انجام شود؛ اما اگر این موضوع فاقد توجیه اقتصادی بود، چرا شرکتهای خصوصی در دنیا بعضاً چند صد ماهواره سنجشی را در مدار مستقر کردهاند؟ این شرکتها فقط برای داشتن تصویر، ماهواره در مدار قرار ندادهاند؛ این تصاویر قیمت دارد، ارزش دارد و برای آن کسبوکار تعریف شده است.
عبور از مرحله «کسب فناوری» و ورود به مرحله «چیدن میوه فناوری»
سالاریه با اشاره به تغییر رویکرد در صنعت فضایی کشور اظهار کرد: ما در بسیاری از حوزهها از مرحله کسب فناوری عبور کردهایم. زمانی که کشوری در حال دستیابی به فناوری است، طبیعی است که اولویت نخست، کسب دانش و توانمندی باشد؛ اما وقتی فناوری به دست آمد، دیگر زمان آن است که از آن بهرهبرداری شود، خدمات تولید شود و این ظرفیت به درآمد و ارزش اقتصادی تبدیل شود.
وی افزود: به همین دلیل است که در مجموعه وزارت ارتباطات، با تأکیدات وزیر ارتباطات، موضوع استفاده و خدمات فضایی اینقدر پررنگ شده است. اکنون زمان آن است که میوه این درخت فناوری چیده شود و این اتفاق میتواند در دولت فضایی و در توسعه خدمات مبتنی بر فضا به خوبی رخ دهد.
رئیس سازمان فضایی ایران با اشاره به یکی از مهمترین کاربردهای مستقیم دادههای فضایی در کشور گفت: یکی از موضوعات مهم ما، مدیریت منابع آبی است. منابع آبی کشور چگونه تأمین میشود؟ بخش مهمی از آب ما وابسته به حوزههای آبریز در خارج از مرزهای کشور است؛ یعنی منابع اصلی آب در نقاطی قرار دارد که فراسرزمینی هستند و در بسیاری موارد، در کوهها و مناطقی واقع شدهاند که دسترسی مستقیم به آنها وجود ندارد.
وی ادامه داد: یکی از مسائل مهمی که همواره در دیپلماسی و مذاکرات کشور مطرح است، موضوع حقآبه است. این حقآبه زمانی برای شما به یک ابزار مؤثر در مذاکره تبدیل میشود که داده داشته باشید. در بحث حقآبه، داده یعنی میزان آب ذخیرهشده؛ چه آبی که به صورت برف ذخیره شده و چه آبی که در سدها ذخیره شده است؛ آن هم در مناطقی که در بالادست قرار دارند و شما دسترسی میدانی به آنها ندارید.
سالاریه خاطرنشان کرد: ارزش این دادهها بسیار بالاست.وقتی شما بتوانید با استناد به این اطلاعات، در مذاکرات از حق کشور و حق مردم دفاع کنید و برای تأمین آب زمینهای کشاورزی از آن استفاده کنید، در واقع از یک ابزار راهبردی بهره گرفتهاید. واقعاً به غیر از ابزار فضایی، چه ابزار دیگری میتواند این نقش را ایفا کند؟
وی با اشاره به این پرسش که صنعت فضایی چگونه در زندگی مردم اثر میگذارد، گفت: گاهی افراد میپرسند این فناوری در زندگی شخصی من کجا دیده میشود؛ اما باید توجه داشت که بخشی از آثار آن در زندگی جمعی ما ایرانیان نمایان میشود. اینکه ما چرا ماهواره توسعه میدهیم، به این دلیل است که بتوانیم از تصاویر و دادههای آن در اداره بهتر کشور استفاده کنیم.
رئیس سازمان فضایی ایران تأکید کرد: ممکن است اثر این موضوع همیشه به شکل مستقیم در زندگی فردی قابل مشاهده نباشد، اما در سطح عمومی، در مدیریت منابع، در حکمرانی، در برنامهریزی اقتصادی و در دفاع از منافع ملی، کاملاً ملموس است.
سالاریه در ادامه با اشاره به وسعت جغرافیایی کشور اظهار کرد: ایران کشوری کوچک نیست که گفته شود اساساً چه نیازی به ماهواره دارد. ما حدود یک میلیون و ۷۰۰ هزار کیلومتر مربع وسعت داریم، نقاط صعبالعبور متعدد داریم و در مناطق مختلف کشور، کشت و کار و فعالیت کشاورزی در جریان است. یکی از ابزارهای مهم مدیریت کشاورزی و کشاورزی مدرن، تصویر ماهوارهای است.
وی افزود: برای مثال، موضوع آفات یکی از مسائل بسیار جدی در کشاورزی است. آفات در یک منطقه محدود نمیمانند و میتوانند جابهجا شوند. اگر در منطقهای خارج از مرزهای کشور، مثلاً در خاک عراق، آفتی شکل گرفته باشد، این آفت میتواند با وزش باد یا در شرایط طبیعی خود را به کشور ما برساند و از مزارع و باغات تغذیه کند.
سالاریه ادامه داد: در سالهای گذشته بارها در گزارشها دیدهایم که در منطقهای آفت ملخ شکل گرفته است؛ حالا به دلایل اقلیمی، رطوبتی و شرایط محیطی که متخصصان آن را بهتر توضیح میدهند. این اتفاق هر چند وقت یکبار رخ میدهد. اما سوال اینجاست که ما چه زمانی باید از آن مطلع شویم؟ وقتی که این آفت به باغها و مزارع ما رسیده و خسارت وارد کرده، دیگر دیر است.
وی گفت: روش درست این است که با استفاده از ابزار ماهوارهای، از ماهها قبل و حتی هفتهها قبل پیشبینی کنیم که در فلان منطقه این آفت وجود دارد و با توجه به تغییرات دما و رطوبت، در چه زمانی ممکن است به سمت کشور ما حرکت کند. حتی اگر بتوانیم بعضاً فقط چند روز زودتر این مسئله را پیشبینی کنیم، میتوانیم جلوی خسارتهای چند میلیون یورویی را در کشور بگیریم.
رئیس سازمان فضایی ایران افزود: این موضوع کاملاً واقعی و قابل اتکا است و نمونههای عینی آن وجود دارد.
وی با اشاره به نقش تصاویر ماهوارهای در برنامهریزی کلان بخش کشاورزی اظهار کرد: کشور ما در بخش خوبی از کشاورزی، وابسته به نزولات آسمانی است. اگر ما بدانیم در چه شرایطی قرار داریم و مثلاً کشت مازاد داریم، میتوانیم سریع برای صادرات برنامهریزی کنیم. این موضوع برای قیمتگذاری محصولات، مدیریت بازار و تصمیمگیری درباره محصولات مختلف کشاورزی بسیار مهم است.
سالاریه گفت: شاید بنده و شما به شکل مستقیم در همه این مسائل درگیر نباشیم، اما به شکل غیرمستقیم، قیمت محصولی که در بازار عرضه میشود روی زندگی همه ما اثر میگذارد. بنابراین ابزارهای مدیریتی در این حوزه باید تقویت شوند و ما در سازمان فضایی با همکاری دستگاههای دیگر از جمله وزارت جهاد کشاورزی تلاش میکنیم این استفاده از ظرفیت فضایی در کشور به یک فرهنگ غالب تبدیل شود و این ابزار مدیریتی در کشور جا بیفتد.
رئیس سازمان فضایی ایران در بخش دیگری از سخنان خود به حوزه معدن اشاره کرد و گفت: یکی دیگر از موضوعات مهمی که اخیراً به صورت جدی به آن ورود کردهایم، بحث معدن و شناسایی معادن است. ما سرزمین وسیعی داریم و حتی در خیلی از مناطقی که کشاورزی در آنها وجود ندارد، استعداد بالایی برای وجود انواع معادن وجود دارد.
وی ادامه داد: بخشی از شناسایی این معادن از طریق تصاویر ماهوارهای انجام میشود؛ بهویژه تصاویر هایپراسپکترال که طیفهای بسیار متنوعی دارند و اگر فرد متخصص دانش تحلیل این تصاویر را داشته باشد، میتواند مشخص کند که در یک منطقه، چه نوع ماده یا ظرفیت معدنی وجود دارد.
سالاریه تأکید کرد: همه این موارد، چه به صورت مستقیم و چه غیرمستقیم، در نهایت در زندگی مردم اثر میگذارد.
وی در ادامه با اشاره به وضعیت توسعه فناوری در حوزههای مختلف ماهوارهای گفت: خانوادههای مختلفی از ماهوارهها وجود دارد که ما هنوز در برخی از آنها در حال کار روی فناوری هستیم و شاید محصول نهایی آنها هنوز به صورت عملیاتی در مدار نباشد.
رئیس سازمان فضایی ایران افزود: اینکه من بیشتر مثالهای سنجشی میزنم، به این دلیل است که در سنجش از دور، به لطف خدا وضعیت کشور خوب است و حتی نسبت به برنامه ۱۰ ساله فضایی، در شرایط مناسبتری قرار گرفتهایم. در حوزه مخابرات هم موضوع کاملاً روشن است؛ سالهاست که استفاده از ماهوارههای مخابراتی در حوزه برودکست و ارتباطات انجام میشود و ما هم از این خدمات استفاده میکنیم.
وی خاطرنشان کرد: اگر این ماهوارهها بومی باشند، طبیعتاً ابزار مدیریتی ما هم به مراتب بهتر خواهد شد. بسیاری از نقاط کشور صعبالعبور هستند یا زیرساخت زمینی به آنها نرسیده و یا اساساً امکان رساندن زیرساخت زمینی به آنها وجود ندارد. در چنین شرایطی، برای ارائه سرویس ارتباطی در هواپیماها، خطوط کشتیرانی و نقاط دورافتاده، چارهای جز استفاده از ابزار ماهوارهای وجود ندارد.
سالاریه با اشاره به رویکرد جدید وزارت ارتباطات در بخش فضایی گفت: ما به سمت توسعه خدمات فضایی حرکت کردهایم؛ یعنی رویکرد از صرفاً توسعه فناوری به سمت خدمتمحوری تغییر کرده است. این رویکرد باعث میشود از سمت خدمات، کشش لازم برای تحقیق و توسعه هم ایجاد شود.
وی افزود: البته در مجموعه وزارت ارتباطات، توسعه همچنان جزو اولویتها است؛ چرا که برخی کلاسهای ماهوارهای همچنان به توسعه نیاز دارند؛ از جمله ماهوارههای با دقت بالا، ماهوارههای راداری، ماهوارههای مخابراتی و برخی خانوادههای دیگر که باید در آنها پیشرفت بیشتری حاصل شود.
رئیس سازمان فضایی ایران تصریح کرد: برخی خانوادههای ماهوارهای را نیز الحمدلله به تثبیت رساندهایم و از اینجا به بعد باید تعداد آنها را افزایش دهیم، چون هرچقدر تعداد ماهوارهها بیشتر شود، توان ارائه خدمات و اثرگذاری اقتصادی و مدیریتی ما نیز افزایش خواهد یافت.
وی با تأکید دوباره بر مزیت اقتصادی صنعت فضایی ایران گفت: باز هم تأکید میکنم که صنعت فضایی ما از بهینهترین صنایع کشور و حتی صنایع دنیا به شمار میرود. دلیل آن نیز این است که دانش ما عمدتاً بومی شده، تخصص ما بومی است و نیروی انسانی این حوزه، نیروی انسانی خود کشور است.
سالاریه افزود: ممکن است در برخی موارد در گذشته خریدهایی نیز انجام شده باشد، اما اکنون در مرحلهای هستیم که بسیاری از فناوریها را در داخل توسعه دادهایم و با اتکا به این توسعه بومی، کار را پیش میبریم. همین موضوع موجب ارزانسازی و بهینهسازی مسیر توسعه شده است.
وی ابراز امیدواری کرد که با فراگیرتر شدن این ظرفیت در کشور، در سالهای آینده آثار مثبت آن در اقتصاد بیشتر نمایان شود و گفت: انشاءالله در نشستهای بعدی، برخی از این آثار را با عدد و رقم به صورت ویژه مطرح خواهیم کرد.
رئیس سازمان فضایی ایران در ادامه با اشاره به شرایط اقلیمی و جغرافیایی کشور گفت: ایران کشوری حادثهخیز و بحرانخیز است. البته همه کشورها با انواع بحرانها روبهرو هستند، اما در کشور ما نیز بحرانهای زیستمحیطی، زلزله، سیل و موارد مشابه وجود دارد.
وی افزود: در چنین شرایطی، ابزار ماهواره بهترین ابزار برای برآورد خسارت است. برای مثال، اگر باغدار یا کشاورزی بر اثر سیل یا زلزله دچار خسارت شود، باید مدارک و مستنداتی برای بیمه و سایر مراجع ارائه کند و در این حوزه، استفاده از تصاویر ماهوارهای بسیار کارآمد است.
سالاریه با اشاره به یکی از پروژههای مهم وزارت ارتباطات اظهار کرد: یکی از پروژههای مهم مجموعه وزارت ارتباطات که در سازمان فناوری اطلاعات در حال پیگیری است، «سامانه پنجره واحد زمین» است. بد نیست که مردم و فعالان این حوزه حتماً به این سامانه مراجعه کنند، آن را جستجو کنند و از نزدیک با آن آشنا شوند.
وی ادامه داد: این سامانه یکی از پلتفرمهای مهم وزارت ارتباطات است که تصاویر ماهوارهای در آن به صورت مستقیم برای موضوعات مختلف مورد استفاده قرار میگیرد؛ از جمله در بحث تغییر کاربری زمین، تصرفات، استفاده نابجا از سطح زمین و سایر موضوعات مشابه.
رئیس سازمان فضایی ایران گفت: ممکن است این مسائل در نگاه اول به صورت ریالی و مستقیم در زندگی فردی من و شما دیده نشود، اما آثار آن حتماً در زندگی عمومی مردم قابل مشاهده است و این همان ظرفیت واقعی فضایی کشور است.
وی با اشاره به ماهوارههای در اختیار کشور اظهار کرد: ماهوارههایی که اکنون در اختیار داریم، از جمله ماهواره «پایا»، ماهواره «خیام» و ماهوارههایی که انشاءالله در آینده تعدادشان بیشتر نیز خواهد شد، به این سامانه و بسیاری از سامانههای دیگر تصویر میدهند و امکان استفاده از آنها برای مردم و کسبوکارها وجود دارد.
سالاریه افزود: در همین سامانهها، هم از تصاویر ماهوارههای داخلی استفاده میشود و هم از تصاویر ماهوارههای خارجی؛ اما برنامه ما این است که در سالهای آتی، سهم ماهوارههای داخلی را به مراتب افزایش دهیم.
برنامهریزی برای راهاندازی ژئوپرتال و دسترسی عمومی به تصاویر
رئیس سازمان فضایی ایران درباره امکان دسترسی عمومی به تصاویر ماهوارهای نیز گفت: همانطور که اشاره شد، ما با بسیاری از دستگاهها و نهادها تفاهمنامه همکاری داریم؛ اما در کنار این، یک ژئوپرتال یا درگاه ارتباطی نیز در برنامه قرار دارد تا غیر از کسبوکارها و نهادهای حاکمیتی، افراد هم بتوانند مراجعه کنند، تصویر دریافت کنند و از این ظرفیت حتی در قالب خرید و فروش و دسترسی عمومی بهرهمند شوند.
وی افزود: این موضوع در برنامه توسعه قرار دارد و انشاءالله پس از اخذ مجوزهای لازم از نهادهای ذیربط و نهادهای امنیتی، از آن رونمایی خواهد شد. البته این کار موضوع عجیب و غریبی نیست و در دنیا یک روند عادی و روتین محسوب میشود؛ منتها تاکنون بیشتر نیازها، نیازهای کسبوکاری و نیاز نهادهای حاکمیتی بوده است.
سالاریه گفت: کسبوکارهای زیادی تاکنون مراجعه کردهاند و از خود ما تصویر دریافت کردهاند. ما از همه دعوت میکنیم هم به سامانه «پنجره واحد زمین» و هم انشاءالله به درگاه پژوهشگاه فضایی مراجعه کنند. همانطور که عرض کردم، دسترسی این حوزه را نیز بازتر خواهیم کرد تا اگر فردی هم خواست از این ظرفیت استفاده کند، بتواند به آن دسترسی داشته باشد.
آمادگی سازمان فضایی برای همکاری با دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی
وی با اشاره به همکاری سازمان فضایی با جامعه علمی کشور اظهار کرد: ما این امکان را برای دانشگاهها نیز فراهم کردهایم. دانشجویانی که پایاننامه دارند یا موضوعات تحقیقاتی در اختیار دارند و میخواهند روی تصاویر ماهوارهای کار پردازشی خاص انجام دهند، میتوانند از این ظرفیت استفاده کنند.
رئیس سازمان فضایی ایران افزود: با بسیاری از دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی نیز تفاهمنامه امضا کردهایم و از همین جا اعلام میکنم که با آغوش باز از این همکاریها استقبال میکنیم. رشتههای متعددی در دانشگاههای کشور وجود دارد که از تصاویر ماهوارهای استفاده میکنند و ما علاقهمند هستیم که این اتفاق بیش از گذشته رخ دهد.
وی ادامه داد: دانشگاهها، پژوهشگران و فعالان این حوزه میتوانند به سایت سازمان فضایی مراجعه کنند، از طریق روابط عمومی سازمان یا حتی شخص بنده موضوع را پیگیری کنند تا برای امضای تفاهمنامه و توافق جهت بهرهبرداری از تصاویر در حوزه کاری و پژوهشی خود، همکاری لازم صورت گیرد. این اقدام میتواند به توسعه کسبوکارها و توسعه پژوهشهای مرتبط نیز کمک جدی کند.
سالاریه در پاسخ به پرسشی درباره نقش بخش خصوصی در توسعه سازمان فضایی و زمان ورود جدیتر شرکتهای خصوصی به این حوزه، گفت: همین الان نیز بخش خصوصی بسیاری از پروژههای ما را به عنوان مجری در دست اجرا دارد.
وی افزود: البته برخی از خانوادهها یا کلاسهای ماهوارهای، ریسک فناورانه بالاتری دارند. در حوزه فضایی، نمونههای اولیه به دلیل پیچیدگی فناوری، طبیعتاً ریسک بیشتری دارند و نمیتوان انتظار داشت که یک شرکت خصوصی بدون پشتوانه و بدون در نظر گرفتن این ریسکها، مستقیماً سرمایهگذاری سنگین انجام دهد.
رئیس سازمان فضایی ایران ادامه داد: ما پروژههایی را با بخش خصوصی پیش میبریم که از نظر ریسک فناورانه، در سطح معقولی قرار داشته باشند و آن شرکت بتواند آنها را مدیریت کند. بسیاری از پروژههای ما اکنون با مشارکت بخش خصوصی در حال اجرا است.
وی با اشاره به تجربههای عملیاتی موجود گفت: همانطور که عرض کردم، در سالهای ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴، سه ماهواره که به طور کامل توسط بخش خصوصی ساخته شده بود، در مدار قرار گرفت. البته این پروژهها با قرارداد سازمان فضایی انجام شد و ما کارفرمای پروژه بودیم، اما خود شرکت نیز با توجه به هزینههای این حوزه، سرمایهگذاری بسیار خوبی انجام داد و عملاً کسبوکار خود را در این حوزه تعریف کرد.
سالاریه افزود: همین شرکت و همین مجموعه، نمونههای بعدی را نیز با سرمایهگذاری خود در دست ساخت دارد و این کار را بر اساس پیشبینی و برآوردی که از آینده این بازار دارد، دنبال میکند.
ورود به صنعت فضایی نیازمند بنیه فناورانه و حرکت گامبهگام است
رئیس سازمان فضایی ایران با تأکید بر اینکه همه شرکتها امکان ورود مستقیم به صنعت فضایی را ندارند، گفت: هر شرکتی نمیتواند در این حوزه فعالیت کند، زیرا از نظر بنیه فناورانه باید به سطح مشخصی برسد. نمیتوان انتظار داشت که شرکتهای متعدد، بدون آمادگی و به صورت چشمبسته وارد صنعت فضایی شوند، چون این فناوری پیچیدگیهای خاص خود را دارد و باید گامبهگام در آن پیش رفت.
وی اضافه کرد: در حال حاضر، در خانواده ماهوارههای سبک، نانوماهوارهها و برخی کلاسهای میکروماهواره، همین الان هم با بخش خصوصی قراردادهایی در حال اجرا داریم.
منظومه «شهید سلیمانی» و «کوثر»؛ نمونههایی از مشارکت فعال بخش خصوصی
سالاریه با اشاره به پروژههای جاری گفت: مجموعه «شهید سلیمانی» یک کنسرسیوم متشکل از مجموعههای خصوصی و دولتی است که پروژه را پیش میبرد. همچنین پروژه ماهوارههای سری «کوثر» را نیز بخش خصوصی در حال اجرا دارد.
وی افزود: مناقصات دیگری هم انشاءالله در آینده بسیار نزدیک برای ورود ویژهتر بخش خصوصی به حوزه فضایی برگزار خواهد شد.
سرمایهگذاری بخش خصوصی در ماهوارههای سبک از هماکنون ممکن است
رئیس سازمان فضایی ایران درباره زمان مناسب برای ورود جدیتر بخش خصوصی اظهار کرد: واقعیت این است که همین الان هم بخش خصوصی میتواند با این نگاه که روی خانواده ماهوارههای سبک و ماهوارههای با جرم پایینتر که ریسک کمتری دارند سرمایهگذاری کند، وارد میدان شود. این حوزه از نظر فنی ریسک معقولتری دارد و امکان ورود در آن فراهم است.
وی افزود: ما در مجموعه وزارت ارتباطات و سازمان فضایی، برای اینکه بخش قابل توجهی از این ریسک را کاهش دهیم، در سالهای گذشته نیز همین روال را در قراردادها دنبال کردهایم و خروجی را خریداری میکنیم. یعنی بخشی از محصولات ماهوارهای، مانند تصاویر ماهوارهای یا در حوزه داده و پهنای باند ماهوارهای، توسط ما خریداری میشود و این مدل همکاری ما با بخش خصوصی است.
سالاریه با اشاره به همکاری با معاونت علمی ریاست جمهوری گفت: ما تفاهمنامه بسیار خوبی با معاونت علمی ریاست جمهوری امضا کردهایم تا در مورد فناوریهایی که ریسک بالاتری دارند و در سطح آمادگی فناوری یا TRL پایینتری قرار دارند، حمایت مؤثرتری صورت گیرد.
وی افزود: شاید نتوان این مجموعهها را به طور کامل شرکت خصوصی نامید، بلکه بیشتر هستههای فناورانهای هستند که از دل دانشگاهها بیرون میآیند و در مسیر تبدیل شدن به شرکتهای خصوصی قرار دارند. این مجموعهها فناوری را توسعه میدهند و ما با همکاری معاونت علمی، تضمین دادهایم که اگر این فناوری به سطح مشخصی از قابلیت برسد، آن را خریداری خواهیم کرد و در پروژههای بزرگتر از آن استفاده خواهیم کرد و با آنها قرارداد خواهیم بست.
خرید بخشی از ظرفیت تصاویر، راهکار کاهش ریسک بازار برای شرکتها
رئیس سازمان فضایی ایران ادامه داد: در برخی پروژهها، ما بخشی از ظرفیت ماهواره را در قالب خرید تصاویر تأمین میکنیم و این موضوع تا حد خیلی خوبی به شرکتها کمک میکند. همانطور که توضیح دادم، در بسیاری از موارد ارزش تصاویر ماهوارهای تا چند برابر قیمت خود ماهواره است.
وی گفت: برای مثال، اگر قیمت یک ماهواره یک میلیون دلار یا یک میلیون یورو باشد، فقط ارزش تصاویر آن میتواند دو، سه، چهار یا پنج برابر قیمت خود ماهواره باشد. بنابراین اگر ما بخشی از این تصاویر را خریداری کنیم، طبیعتاً بخش مهمی از ریسک آن شرکت در حوزه بازار برداشته میشود.
سالاریه افزود: بقیه مسیر نیز طبیعتاً باید از طریق رقابت، همکاریهای بینالمللی، فروش به بازارهای دیگر و فروش به کسبوکارهای داخلی طی شود. در این زمینه برنامه روشنی وجود دارد و همین الان هم ظرفیت سرمایهگذاری بخش خصوصی در این حوزه فراهم است.
وی با اشاره به مراجعه برخی شرکتها برای سرمایهگذاری در حوزه فضا گفت: اگر شرکت یا مجموعهای علاقهمند به ورود به این حوزه باشد، حتماً باید به ما مراجعه کند تا با هم صحبت کنیم. خیلیها هم تاکنون مراجعه کردهاند و برای سرمایهگذاری علاقهمندی خود را اعلام کردهاند.
رئیس سازمان فضایی ایران افزود: ما همیشه به آنها میگوییم در این حوزه با احتیاط وارد شوید و این کار را با هماهنگی و راهنمایی سازمان فضایی انجام دهید؛ بهویژه در حوزههای سخت و بالادستی صنعت فضایی. در بخش پاییندستی، یعنی استفاده از داده و تصاویر و تبدیل آن به ارزش افزوده، شرایط متفاوت و طبیعتاً سادهتر است.
سالاریه با اشاره به نقش گستردهتر بخش خصوصی در زنجیره توسعه فضایی کشور اظهار کرد: حتی در پروژههای بزرگتر و در آن دسته از ماهوارههایی که ریسک بالاتری دارند و مجموعههایی مانند پژوهشگاه فضایی یا شرکتهای اصلی بیشتر روی آنها کار میکنند، باز هم یک شبکه همکار بزرگ از بخش خصوصی حضور دارد.
وی گفت: در بسیاری از پروژهها، بخش قابل توجهی از زیرسامانهها توسط شرکتهای خصوصی ساخته میشود و مجموعههای دولتی بیشتر مسئول طراحی کلی، یکپارچهسازی ماهواره و انجام تستهای نهایی هستند. البته برخی زیرسامانهها پیچیدگی بسیار بالایی دارند و هنوز بخش خصوصی رغبت کمتری برای ورود به آنها نشان میدهد، اما در مجموع شرایط این حوزه حتی از آنچه تصور میشود نیز بهتر است.
این گزارش بر پایه بررسیهای تحریریه اطلاع باما و مرور دادههای منتشرشده در رسانههای کشور تنظیم شده است.
Δ
