به گزارش اطلاع با ما ، تشدید رویارویی نظامی میان ایران و آمریکا، نگرانی کشورهای منطقه را وارد مرحله تازهای کرده است. در شرایطی که تهران تأکید دارد حملاتش متوجه مواضع و تأسیسات نظامی آمریکا است، برخی کشورهای عربی معتقدند ادامه این وضعیت میتواند امنیت، حاکمیت و زیرساختهای حیاتی آنها را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
این اختلاف نگاه، یک پرسش مهم را پیش روی منطقه قرار داده است: آیا ادامه حملات متقابل ایران و آمریکا میتواند کشورهای عربی را به سمت همکاریهای دفاعی گستردهتر و شکلگیری یک ائتلاف امنیتی جدید سوق دهد؟
یکی از مهمترین محورهای اختلاف، نحوه تعریف اهداف نظامی است. تهران میگوید تأسیسات و نیروهای آمریکایی مستقر در کشورهای منطقه، در صورت مشارکت در عملیات علیه ایران، اهداف نظامی محسوب میشوند؛ اما دولتهای میزبان تأکید دارند که استفاده آمریکا از برخی تأسیسات نظامی، به معنای تبدیل شدن کشور میزبان به طرف جنگ نیست.
از نگاه ایران، حضور نیروهای آمریکایی در کشورهای منطقه و استفاده از حریم هوایی یا زیرساختهای این کشورها در عملیات نظامی، آنها را به بخشی از معادله درگیری تبدیل میکند. در مقابل، کشورهای عربی تلاش دارند میان روابط دفاعی خود با واشنگتن و تصمیمگیری درباره ورود به جنگ تمایز قائل شوند.
این تفاوت دیدگاه میتواند زمینهساز افزایش سوءتفاهم و تشدید تنش در منطقه شود.
برای دولتهای عربی، مسئله فقط اصابت مستقیم یک حمله به خاک آنها نیست. حتی عملیات علیه یک هدف نظامی آمریکایی میتواند پیامدهایی برای فضای هوایی، تردد پروازهای غیرنظامی، فعالیت اقتصادی و امنیت تأسیسات حیاتی داشته باشد.
به همین دلیل، برخی پایتختهای عربی معتقدند ادامه چنین وضعیتی آنها را در موقعیتی قرار میدهد که بدون آنکه مستقیماً آغازکننده درگیری باشند، هزینههای امنیتی و اقتصادی آن را متحمل شوند.
افزایش لحن انتقادی برخی کشورهای منطقه نسبت به حملات اخیر نیز میتواند نشانهای از تغییر محاسبات امنیتی آنها باشد.
در چنین فضایی، توافق دفاعی میان عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان اهمیت بیشتری پیدا کرده است. این توافق بر همکاری دفاعی و ایجاد سازوکارهایی برای تقویت بازدارندگی مشترک تأکید دارد.
هرچند این چارچوب هنوز با یک ائتلاف نظامی منسجم و عملیاتی مانند ناتو فاصله زیادی دارد و در متن آن نیز ایران بهعنوان دشمن یا هدف مستقیم معرفی نشده است، اما شکلگیری چنین همکاریهایی در شرایط افزایش تنش منطقهای میتواند از منظر راهبردی قابل توجه باشد.
اگر کشورهای بیشتری به این نتیجه برسند که برای حفظ امنیت خود به همکاریهای مشترک نیاز دارند، احتمال گسترش تدریجی چنین سازوکارهایی در منطقه افزایش خواهد یافت.
ایران طی سالهای گذشته بر این دیدگاه تأکید داشته که امنیت منطقه باید توسط کشورهای منطقه تأمین شود و قدرتهای خارجی نباید نقش تعیینکنندهای در ساختار امنیتی خلیج فارس داشته باشند.
اما افزایش حملات علیه مواضع آمریکا در کشورهای منطقه میتواند نتیجهای متفاوت به همراه داشته باشد. کشورهای عربی ممکن است برای کاهش آسیبپذیری خود، به جای فاصله گرفتن از همکاریهای نظامی خارجی، به سمت هماهنگی دفاعی بیشتر با یکدیگر حرکت کنند.
به این ترتیب، اقدامی که از نگاه تهران میتواند با هدف افزایش هزینههای حضور و عملیات آمریکا انجام شود، ممکن است همزمان انگیزه کشورهای منطقه برای ایجاد یک معماری دفاعی مشترک را نیز افزایش دهد.
معادله کنونی را میتوان یک چرخه امنیتی پیچیده دانست؛ ایران حضور نظامی آمریکا در کشورهای منطقه را بخشی از تهدید علیه خود میبیند و در واکنش به آن، مواضع مرتبط با آمریکا را هدف قرار میدهد. در مقابل، کشورهای میزبان این حملات را تهدیدی علیه حاکمیت و امنیت ملی خود تلقی میکنند.
نتیجه چنین روندی میتواند افزایش همکاری امنیتی میان کشورهای عربی باشد. هرچه نگرانی آنها از گسترش جنگ بیشتر شود، احتمال درخواست برای سامانههای دفاعی مشترک، هماهنگی اطلاعاتی و همکاری نظامی نیز افزایش پیدا میکند.
هنوز نمیتوان با قطعیت گفت که کشورهای خلیج فارس در حال تشکیل یک ائتلاف نظامی رسمی علیه ایران هستند. تفاوت منافع میان دولتهای منطقه، روابط اقتصادی آنها با تهران و همچنین ملاحظات سیاسی و امنیتی، موانع مهمی در مسیر چنین تحولی محسوب میشود.
با این حال، ادامه درگیری میان ایران و آمریکا میتواند محاسبات کشورهای عربی را تغییر دهد. اگر آنها احساس کنند که بیطرف ماندن دیگر نمیتواند امنیتشان را تضمین کند، احتمال حرکت به سمت همکاریهای دفاعی گستردهتر افزایش خواهد یافت.
در چنین شرایطی، یکی از مهمترین پیامدهای ادامه تنش میان تهران و واشنگتن ممکن است نه فقط گسترش میدان درگیری، بلکه تغییر تدریجی معماری امنیتی منطقه باشد؛ تحولی که میتواند در بلندمدت معادلات خلیج فارس را نیز دستخوش تغییر کند.
این گزارش بر پایه بررسیهای تحریریه اطلاع باما و مرور دادههای منتشرشده در رسانههای کشور تنظیم شده است.
Δ
