به گزارش اطلاع با ما ، تهران در تازهترین شاخص جهانی زیستپذیری اکونومیست با امتیاز ۴۵.۳ از ۱۰۰ در رتبه ۱۶۴ میان ۱۷۳ شهر جهان قرار گرفته است. اگرچه تحولات منطقهای و کاهش شاخص ثبات بر جایگاه تهران اثر گذاشته، اما مشکلاتی مانند آلودگی هوا، حملونقل، گرانی مسکن، کمبود آب، فرونشست زمین و نابرابری خدمات شهری نیز از مهمترین عوامل فشار بر کیفیت زندگی در پایتخت محسوب میشوند.
تهران در تازهترین رتبهبندی واحد اطلاعات اکونومیست، جایگاه پایینی در میان شهرهای جهان به دست آورده است. پایتخت ایران با امتیاز ۴۵.۳ از ۱۰۰، در رتبه ۱۶۴ از میان ۱۷۳ شهر قرار گرفته و در جمع ۱۰ شهر انتهایی این فهرست جای گرفته است.
این رتبهبندی اگرچه بخشی از افت جایگاه تهران را به شرایط امنیتی و بیثباتی منطقهای مرتبط میداند، اما مشکلاتی که سالها زندگی روزمره شهروندان را تحت تأثیر قرار دادهاند نیز در وضعیت کنونی پایتخت نقش دارند؛ از آلودگی هوا و ترافیک گرفته تا بحران آب، هزینه مسکن، فرونشست زمین و نابرابری در دسترسی به خدمات شهری.
شاخص جهانی زیستپذیری اکونومیست مجموعهای از مؤلفهها را در پنج حوزه اصلی ثبات، خدمات درمانی، فرهنگ و محیطزیست، آموزش و زیرساخت بررسی میکند.
بنابراین پایین بودن جایگاه یک شهر صرفاً به یک عامل وابسته نیست. کیفیت خدمات عمومی، وضعیت حملونقل، شرایط محیطزیستی، دسترسی به امکانات درمانی و آموزشی و همچنین وضعیت امنیت و ثبات، در کنار یکدیگر تصویر کلی زیستپذیری را شکل میدهند.
در مورد تهران نیز شرایط منطقهای در افت رتبه مؤثر بوده، اما بسیاری از مشکلات پایتخت پیش از تحولات اخیر وجود داشتهاند و همچنان ادامه دارند.
یکی از جدیترین چالشهای تهران، آلودگی هواست؛ مشکلی که در فصلهای سرد سال بیشتر خود را نشان میدهد و بارها به تعطیلی مدارس و محدودیت فعالیتهای شهری منجر شده است.
گزارشهای رسمی و مطالعات حوزه سلامت، آلودگی هوا را با افزایش خطر بیماریهای قلبی و تنفسی و مرگهای زودرس مرتبط دانستهاند. بخش قابل توجهی از این مشکل نیز به عواملی مانند وسایل نقلیه فرسوده، کیفیت سوخت، ترافیک سنگین و محدودیت توسعه حملونقل عمومی بازمیگردد.
قانون هوای پاک نیز برای دستگاههای مختلف وظایفی تعیین کرده است، اما اجرای کامل این تکالیف نیازمند هماهنگی میان دولت، شهرداری، محیطزیست، صنعت خودرو و سایر نهادهای مرتبط است.
در نتیجه، آلودگی هوا همچنان یکی از هزینههای پنهان زندگی در تهران محسوب میشود؛ هزینهای که شهروندان نه فقط با کاهش کیفیت هوا، بلکه با افزایش زمان سفر و فشار بر سلامت خود پرداخت میکنند.
ترافیک یکی دیگر از مشکلات مزمن پایتخت است. بخش قابل توجهی از سفرهای روزانه همچنان با خودروی شخصی انجام میشود و شبکه حملونقل عمومی برای پوشش کامل نیازهای جمعیت تهران با محدودیتهایی مواجه است.
کمبود اتوبوس، فرسودگی بخشی از ناوگان و ازدحام مترو در ساعات اوج باعث شده توسعه حملونقل عمومی به یکی از مطالبات اصلی شهروندان تبدیل شود.
ساخت بزرگراههای بیشتر نیز نتوانسته مشکل ترافیک را به شکل پایدار حل کند؛ چرا که افزایش ظرفیت معابر در بسیاری از موارد با رشد استفاده از خودرو همراه شده است.
پیامد این وضعیت تنها چند ساعت ماندن در خیابان نیست. زمان ازدسترفته، مصرف بیشتر سوخت، آلودگی و فشار روانی از دیگر هزینههایی است که به شهروندان تحمیل میشود.
زیستپذیری یک شهر بدون دسترسی مناسب به مسکن قابل بررسی نیست. افزایش هزینه خرید و اجاره در تهران طی سالهای اخیر باعث شده بسیاری از خانوارها برای پیدا کردن گزینه مناسبتر، به مناطق ارزانتر یا شهرهای اطراف پایتخت نقل مکان کنند.
این روند فاصله میان محل سکونت و محل کار را بیشتر کرده و به افزایش سفرهای روزانه از شهرهایی مانند کرج، پرند، پردیس، شهریار و دیگر مناطق پیرامونی انجامیده است.
در چنین شرایطی، مشکل مسکن به مسئلهای فراتر از داشتن یک خانه تبدیل شده است؛ زیرا محل سکونت بر زمان رفتوآمد، دسترسی به مدرسه و درمان، هزینه حملونقل و حتی کیفیت اوقات فراغت خانوارها تأثیر میگذارد.
یکی از چالشهای مهم تهران، تفاوت سطح دسترسی مناطق مختلف شهر به امکانات است.
کیفیت معابر، فضای سبز، خدمات درمانی، امکانات آموزشی، حملونقل عمومی و شرایط ساختمانها در همه مناطق پایتخت یکسان نیست. در نتیجه، تجربه زندگی در تهران برای شهروندان بسته به محل سکونت میتواند تفاوت چشمگیری داشته باشد.
این نابرابری تنها یک مسئله اقتصادی نیست؛ بلکه مستقیماً بر میزان دسترسی شهروندان به امکانات و کیفیت زندگی آنها اثر میگذارد.
تهران علاوه بر مشکلات مربوط به هوا و حملونقل، با فشار فزاینده بر منابع آبی نیز مواجه است.
کاهش منابع آب، افت ذخایر سدها، افزایش مصرف و برداشت از منابع زیرزمینی، تابآوری پایتخت را کاهش داده است. در کنار بحران آب، فرونشست زمین نیز به یکی از نگرانیهای مهم در بخشهایی از تهران و مناطق اطراف آن تبدیل شده است.
گسترش فرونشست میتواند در بلندمدت زیرساختهایی مانند جادهها، خطوط ریلی، شبکههای انتقال آب و گاز و ساختمانها را با خطر مواجه کند.
این مسئله اهمیت بیشتری پیدا میکند؛ زیرا بخشهایی از پایتخت در مناطقی با تراکم بالای جمعیتی و زیرساختی قرار دارند.
زیستپذیری فقط به آب، هوا، مسکن و حملونقل محدود نمیشود. کیفیت فضاهای عمومی، امکان استفاده شهروندان از پارکها و پیادهراهها و دسترسی به برنامههای فرهنگی نیز بخشی از تجربه زندگی شهری است.
شهرداری تهران به عنوان متولی بخش مهمی از فضای عمومی، علاوه بر اجرای برنامههای فرهنگی و تبلیغاتی، با وظایفی مانند بهبود معابر، توسعه فضای سبز، ارتقای حملونقل و افزایش ایمنی شهری نیز روبهروست.
چالش اصلی زمانی شکل میگیرد که میان اولویتهای تبلیغاتی و نیازهای روزمره شهروندان فاصله ایجاد شود. شهروندان در نهایت کیفیت مدیریت شهری را نه فقط از روی ظاهر شهر، بلکه از تجربه خود در خیابان، مترو، اتوبوس، محله و محل زندگی ارزیابی میکنند.
یکی از دشواریهای مدیریت پایتخت، تقسیم شدن مسئولیتها میان نهادهای متعدد است.
شهرداری در حوزههایی مانند حملونقل عمومی، معابر، پسماند، فضای سبز و بخشی از مدیریت ساختوساز نقش دارد. دولت نیز در موضوعاتی مانند سوخت، خودرو، مسکن، انرژی و منابع آب تأثیرگذار است و نهادهای دیگری نیز در حوزه محیطزیست، سلامت و زیرساخت مسئولیت دارند.
همین پراکندگی مسئولیت گاهی باعث میشود مشخص کردن متولی اصلی یک بحران دشوار شود و حل مسائل نیازمند همکاری چند دستگاه باشد.
قرار گرفتن تهران در میان شهرهای انتهایی رتبهبندی زیستپذیری، به معنای آن نیست که پایتخت فاقد ظرفیت برای بهبود است. تهران از نظر نیروی انسانی، ظرفیت اقتصادی، دانشگاهی، فرهنگی و اجتماعی همچنان یکی از مهمترین شهرهای منطقه محسوب میشود.
اما ادامه مشکلاتی مانند آلودگی، ترافیک، بحران آب، فرونشست و گرانی مسکن میتواند فشار بیشتری بر زندگی روزمره شهروندان وارد کند.
بهبود جایگاه تهران در چنین رتبهبندیهایی بیش از آنکه به اقدامات مقطعی وابسته باشد، به تصمیمهای بلندمدت درباره حملونقل عمومی، مسکن، محیطزیست، آب، ایمنی ساختمانها و توزیع عادلانه خدمات شهری نیاز دارد.
در نهایت، زیستپذیری یک شهر زمانی معنا پیدا میکند که شهروند بتواند در آن با هزینه قابل تحمل زندگی کند، هوای سالمتری داشته باشد، زمان کمتری در ترافیک بگذراند، به خدمات عمومی دسترسی مناسب داشته باشد و نسبت به آینده محل زندگی خود احساس اطمینان بیشتری کند.
این گزارش بر پایه بررسیهای تحریریه اطلاع باما و مرور دادههای منتشرشده در رسانههای کشور تنظیم شده است.
Δ
