به گزارش اطلاع با ما ، فشارهای اقتصادی، افزایش هزینه فعالیت رسمی و تغییر شکل مشاغل باعث شده بخشی از نیروی کار به سمت فعالیتهای غیررسمی و بدون بیمه حرکت کند. یک کارشناس بازار کار معتقد است نظام بیمهای هنوز با مشاغل جدید مانند فریلنسری، فعالیتهای پلتفرمی و فروش آنلاین هماهنگ نشده و محدودیتهای اینترنتی نیز فرصتهای شغلی بخشی از جامعه را کاهش داده است.
بازار کار در ایران طی سالهای اخیر با تغییرات قابل توجهی مواجه شده است. در کنار مشاغل سنتی، فعالیتهای پروژهای، اینترنتی، پلتفرمی و روزمزدی سهم بیشتری در تأمین درآمد خانوارها پیدا کردهاند؛ اما بخش قابل توجهی از این فعالیتها خارج از چارچوبهای سنتی اشتغال و بدون پوششهای معمول بیمهای انجام میشود.
افزایش هزینههای فعالیت رسمی و فشارهای اقتصادی نیز به این روند سرعت بخشیده و برخی کسبوکارها و شاغلان را به سمت مدلهای غیررسمی سوق داده است.
فعالیت رسمی برای کسبوکارها هزینههایی مانند بیمه، مالیات، رعایت مقررات و الزامات قانونی به همراه دارد. در شرایطی که هزینههای اقتصادی افزایش پیدا میکند، بخشی از فعالان بازار ممکن است برای کاهش هزینهها از چارچوب رسمی فاصله بگیرند.
از سوی دیگر، افرادی که به دنبال کسب درآمد هستند نیز در بسیاری از موارد به مشاغلی روی میآورند که ورود به آنها سادهتر است و به قرارداد رسمی یا سرمایه اولیه زیادی نیاز ندارد.
کار روزمزدی، فروش اینترنتی، فعالیتهای پروژهای و برخی مشاغل خدماتی نمونههایی از این تغییر در ساختار بازار کار هستند.
یکی از چالشهای مهم، فاصله میان تحولات بازار کار و ساختارهای حمایتی است. شکل اشتغال در سالهای اخیر تغییر کرده، اما بسیاری از سازوکارهای بیمهای همچنان بر الگوهای سنتی استخدام متمرکز هستند.
فریلنسرها، رانندگان پلتفرمی، فروشندگان آنلاین و برخی فعالان اقتصاد دیجیتال الزاماً رابطه استخدامی مشابه کارگران سنتی ندارند و همین موضوع، پوشش بیمهای آنها را دشوارتر میکند.
این مسئله علاوه بر کاهش امنیت شغلی افراد، میتواند در بلندمدت مشکلاتی برای نظام بازنشستگی و تأمین اجتماعی ایجاد کند.
گسترش اینترنت فرصتهای تازهای برای ورود افراد به بازار کار ایجاد کرده است. بسیاری از فعالیتهای خدماتی، فروش آنلاین، تولید محتوا، آموزش، بازاریابی و کارهای پروژهای به زیرساخت اینترنت وابسته هستند.
در این میان، جوانان، فارغالتحصیلان و افرادی که امکان حضور تماموقت در محیطهای کاری سنتی را ندارند، از گروههایی هستند که میتوانند از مشاغل اینترنتی بهره بیشتری ببرند.
اما بیثباتی دسترسی به اینترنت و محدودیت فعالیت برخی پلتفرمها میتواند درآمد افرادی را که کسبوکارشان به فضای آنلاین وابسته است، تحت تأثیر قرار دهد.
وقتی یک فعالیت اقتصادی به اینترنت وابسته باشد، اختلال در دسترسی میتواند مستقیماً بر فروش، ارتباط با مشتری، دریافت سفارش و انجام پروژهها اثر بگذارد.
این مسئله تنها به کسبوکارهای بزرگ محدود نیست و ممکن است صاحبان کسبوکارهای کوچک، فروشندگان آنلاین و نیروهای پروژهای را نیز تحت تأثیر قرار دهد.
از این منظر، توسعه زیرساخت ارتباطی و ایجاد ثبات در فضای دیجیتال میتواند بهعنوان یکی از پیشنیازهای گسترش مشاغل جدید مورد توجه قرار گیرد.
گسترش اشتغال غیررسمی فقط مسئلهای مربوط به نوع قرارداد یا بیمه افراد نیست. هرچه سهم فعالیتهای خارج از اقتصاد رسمی افزایش پیدا کند، شفافیت اقتصادی نیز کاهش مییابد.
در چنین شرایطی، بخشی از نیروی کار از حمایتهای شغلی و بیمهای محروم میشود و در مقابل، دولت و نهادهای مرتبط نیز اطلاعات و درآمدهای ناشی از فعالیتهای اقتصادی را با دشواری بیشتری شناسایی میکنند.
ادامه این روند میتواند در بلندمدت فشار بیشتری بر منابع حمایتی و بیمهای وارد کند.
یکی از راهکارهای مطرحشده برای کاهش پیامدهای اشتغال غیررسمی، بهروزرسانی قوانین و سازوکارهای بیمهای متناسب با شکلهای جدید کار است.
مشاغل اینترنتی و پروژهای را نمیتوان الزاماً با همان الگوی استخدام سنتی مدیریت کرد. به همین دلیل، طراحی مدلهای انعطافپذیر بیمهای، تسهیل فعالیت رسمی کسبوکارهای کوچک و ایجاد زیرساخت مناسب برای اقتصاد دیجیتال میتواند به کاهش فاصله میان بازار کار جدید و ساختارهای حمایتی کمک کند.
تحولات بازار کار نشان میدهد مشاغل جدید بخش مهمی از آینده اشتغال را تشکیل خواهند داد. در چنین شرایطی، سیاستگذاری تنها با تکیه بر الگوهای سنتی اشتغال نمیتواند پاسخگوی نیازهای جدید باشد.
اگر زیرساختهای اینترنتی، قوانین کار و سازوکارهای بیمهای متناسب با این تغییرات توسعه پیدا کنند، بخشی از فعالیتهای غیررسمی میتواند به سمت اقتصاد شفافتر و برخوردار از حمایتهای اجتماعی حرکت کند.
در غیر این صورت، فاصله میان بازار کار واقعی و ساختارهای رسمی همچنان ادامه خواهد داشت و تعداد بیشتری از شاغلان ممکن است بدون بیمه و پشتوانه شغلی به فعالیت خود ادامه دهند.
این گزارش بر پایه بررسیهای تحریریه اطلاع باما و مرور دادههای منتشرشده در رسانههای کشور تنظیم شده است.
Δ
