به گزارش اطلاع با ما ، گسترش خرید اینترنتی، دسترسی مردم به کالاها و خدمات مختلف را سادهتر کرده است؛ اما افزایش تعداد فروشندگان و پلتفرمهای آنلاین، چالش تازهای را نیز به وجود آورده است: چگونه میتوان از حقوق مصرفکننده در برابر فروشندگان متخلف محافظت کرد؟
در بازار سنتی، خریدار معمولاً با یک فروشگاه مشخص، نشانی معلوم و صاحب کسبوکار قابل شناسایی مواجه است. اما در فضای آنلاین ممکن است مصرفکننده با فروشندهای روبهرو شود که اطلاعات کاملی از هویت و مجوز فعالیت او در دسترس نیست. همین مسئله، پیگیری تخلفات را دشوارتر میکند.
افزایش استقبال مردم از خرید اینترنتی باعث شده تعداد فروشندگان فعال در پلتفرمهای مختلف رشد کند. تنوع فروشندگان نیز گاهی به تفاوت قابل توجه قیمت یک کالای مشابه منجر میشود؛ موضوعی که میتواند برای مصرفکننده پرسشهایی درباره اصالت، کیفیت و شرایط عرضه کالا ایجاد کند.
از سوی دیگر، تجربه برخی خریداران از دریافت کالای معیوب، متفاوت با سفارش ثبتشده یا محصولی با مشخصات اعلامشده متفاوت، نشان میدهد که نظارت بر بازار آنلاین باید همگام با رشد این حوزه توسعه پیدا کند.
یکی از مسائل مهم، فعالیت برخی کسبوکارها بدون مجوزهای لازم و هویت صنفی مشخص است. زمانی که فروشندهای خارج از چارچوبهای قانونی فعالیت میکند، در صورت بروز اختلاف، مسیر رسیدگی به شکایت و شناسایی مسئول آن میتواند پیچیدهتر شود.
داشتن مجوز معتبر صرفاً یک تشریفات اداری نیست؛ بلکه میتواند هویت کسبوکار را مشخص کرده و مسیر پیگیری حقوق مصرفکننده را روشنتر کند.
یکی دیگر از نگرانیها، عرضه کالاهایی است که ممکن است استاندارد لازم را نداشته باشند یا اصالت آنها برای خریدار روشن نباشد.
در فروشگاه فیزیکی نیز کنترل تمام کالاها ساده نیست، اما گستردگی فروشندگان اینترنتی، بررسی تکتک محصولات را دشوارتر میکند. به همین دلیل، نظارت بر بازار آنلاین باید از کنترل صرف عملکرد فروشنده فراتر برود و موضوعاتی مانند اصالت کالا، مشخصات محصول، استانداردهای اجباری و رعایت حقوق خریدار را نیز دربرگیرد.
پلتفرمهای بزرگ معمولاً برای ارزیابی عملکرد فروشندگان، شاخصهایی مانند میزان رضایت مشتری، زمان ارسال، لغو سفارش و نرخ مرجوعی را بررسی میکنند. با این حال، صرف کنترل این شاخصها نمیتواند به معنای اطمینان کامل از کیفیت و اصالت همه کالاهای عرضهشده باشد.
در چنین شرایطی، وجود سازوکاری شفاف برای شناسایی فروشنده، ثبت سوابق تخلف و رسیدگی سریع به شکایتها اهمیت زیادی پیدا میکند. خریدار باید بداند در صورت دریافت کالای نامناسب، دقیقاً از چه شخص یا مجموعهای میتواند مطالبه حق کند.
بازار آنلاین تنها زیر نظر یک نهاد فعالیت نمیکند و موضوعاتی مانند مجوز کسب، استاندارد، سلامت کالا، حقوق مصرفکننده و تخلفات صنفی میتواند به دستگاههای مختلف مرتبط باشد.
اگر میان این نهادها هماهنگی کافی وجود نداشته باشد، ممکن است مسئولیتها میان دستگاهها تقسیم شود اما در زمان بروز تخلف، مصرفکننده همچنان برای پیدا کردن مسیر مشخص شکایت با مشکل مواجه باشد.
ایجاد یک سازوکار هماهنگ و یکپارچه میتواند بخش مهمی از این مشکل را برطرف کند؛ بهگونهای که اطلاعات فروشندگان، مجوزها، سوابق تخلف و وضعیت رسیدگی به شکایتها در یک ساختار قابل دسترس مدیریت شود.
در کنار مسئولیت نهادهای نظارتی و پلتفرمها، مصرفکنندگان نیز میتوانند با چند اقدام ساده احتمال گرفتار شدن در معاملات پرریسک را کاهش دهند.
بررسی هویت و اطلاعات فروشگاه، توجه به مجوزهای معتبر، مطالعه مشخصات دقیق کالا، بررسی شرایط بازگشت محصول و نگهداری رسید و مستندات خرید، از جمله اقداماتی است که در صورت بروز اختلاف میتواند به خریدار کمک کند.
همچنین پایین بودن غیرعادی قیمت یک کالا نسبت به بازار، بهتنهایی نشانه تخلف نیست، اما میتواند دلیلی برای بررسی بیشتر اصالت و شرایط عرضه محصول باشد.
رشد خرید اینترنتی بدون اعتماد مصرفکننده پایدار نخواهد بود. اگر خریدار احساس کند در صورت دریافت کالای تقلبی، معیوب یا مغایر با سفارش، راه روشنی برای پیگیری ندارد، احتمال کاهش اعتماد به فروشگاهها و پلتفرمهای آنلاین افزایش پیدا میکند.
به همین دلیل، ساماندهی فروشندگان، شفافیت در صدور مجوزها، نظارت بر اصالت کالا و رسیدگی سریع به شکایتها باید همزمان دنبال شود.
در نهایت، هدف از نظارت بر بازار آنلاین نباید ایجاد مانع برای فعالیت کسبوکارهای اینترنتی باشد؛ بلکه باید شرایطی فراهم شود که فروشنده قانونی بتواند با اطمینان فعالیت کند و مصرفکننده نیز بداند در صورت تضییع حقوقش، یک مسیر مشخص و قابل اتکا برای پیگیری دارد.
این گزارش بر پایه بررسیهای تحریریه اطلاع باما و مرور دادههای منتشرشده در رسانههای کشور تنظیم شده است.
Δ
