به گزارش اطلاع با ما ، با وجود امیدهایی که پس از آتشبس برای کاهش تنشها میان ایران و آمریکا شکل گرفته بود، تحولات اخیر نشان میدهد فضای منطقه بار دیگر وارد مرحلهای حساس شده است. افزایش تحرکات نظامی، تشدید فشارهای اقتصادی و رقابت بازیگران منطقهای باعث شده بسیاری از تحلیلگران از آغاز دور تازهای از رویارویی غیرمستقیم میان تهران و واشنگتن سخن بگویند.
کارشناسان معتقدند آنچه امروز در منطقه دیده میشود، تنها نتیجه یک حادثه یا یک اقدام نظامی نیست، بلکه حاصل مجموعهای از عوامل سیاسی، امنیتی و ژئوپلیتیکی است که در ماههای اخیر همزمان تشدید شدهاند.
به باور سیدمحمدعلی سیدحنایی، کارشناس ارشد روابط بینالملل، سه عامل اصلی در بازگشت تنشها نقش داشتهاند.
نخست، ناکامی مسیرهای دیپلماتیک در ایجاد چارچوبی پایدار برای مدیریت اختلافات میان ایران و آمریکا است. در شرایطی که مذاکرات نتوانست اعتماد لازم را میان دو طرف ایجاد کند، فضای بیاعتمادی دوباره بر روابط حاکم شد.
عامل دوم، تلاش آمریکا برای حفظ سیاست فشار و تقویت بازدارندگی در منطقه است. واشنگتن همچنان تلاش میکند توان نظامی، اقتصادی و لجستیکی ایران را محدود نگه دارد و از تغییر موازنه قدرت جلوگیری کند.
سومین عامل نیز به تحولات امنیتی منطقه و نگرانیهای مرتبط با برنامه موشکی، پهپادی و هستهای ایران بازمیگردد که به گفته این تحلیلگر، بر تصمیمگیریهای بازیگران مختلف تأثیر گذاشته است.
به اعتقاد کارشناسان، ایران و آمریکا هر دو از هزینههای سنگین یک جنگ گسترده آگاه هستند. از همین رو، هر دو طرف تلاش میکنند بدون ورود به یک درگیری مستقیم و تمامعیار، از طریق ابزارهایی مانند فشارهای اقتصادی، عملیات اطلاعاتی، جنگ سایبری و اقدامات محدود نظامی، پیامهای بازدارنده خود را منتقل کنند.
با این حال، ادامه چنین روندی میتواند احتمال بروز خطاهای محاسباتی را افزایش دهد و شرایط را به سمت بحرانی گستردهتر سوق دهد.
در کنار ایران و آمریکا، کشورهای منطقه نیز تلاش میکنند از پیامدهای تشدید تنشها در امان بمانند. برخی کشورها همزمان روابط امنیتی خود با واشنگتن را حفظ کردهاند و در عین حال، کانالهای ارتباطی با تهران را نیز باز نگه داشتهاند.
تحلیلگران معتقدند بسیاری از دولتهای منطقه تمایل ندارند وارد یک رویارویی مستقیم شوند، زیرا هرگونه درگیری گسترده میتواند امنیت انرژی، تجارت دریایی و پروژههای اقتصادی آنها را با چالش جدی روبهرو کند.
به گفته این کارشناس روابط بینالملل، احتمال دستیابی سریع به یک توافق جامع در کوتاهمدت چندان بالا نیست؛ زیرا سطح بیاعتمادی میان دو کشور همچنان بسیار زیاد است.
با این حال، احتمال ادامه تماسهای غیرمستقیم و میانجیگری برخی کشورهای منطقه همچنان وجود دارد؛ تماسهایی که هدف اصلی آنها جلوگیری از گسترش بحران و حفظ امنیت مسیرهای مهم انرژی و تجارت خواهد بود.
کارشناسان بر این باورند که رقابت در غرب آسیا دیگر تنها بر سر مسائل نظامی نیست. امروز کنترل مسیرهای انرژی، کریدورهای حملونقل، زیرساختهای اقتصادی و زنجیرههای تأمین جهانی به یکی از مهمترین محورهای رقابت میان بازیگران منطقه تبدیل شده است.
در چنین شرایطی، کشورهایی که بتوانند از موقعیت جغرافیایی خود برای توسعه همکاریهای اقتصادی و افزایش نقش در تجارت منطقهای استفاده کنند، شانس بیشتری برای حفظ نفوذ و قدرت در نظم جدید خاورمیانه خواهند داشت.
افزایش تنش میان ایران و آمریکا پس از آتشبس را نمیتوان صرفاً نتیجه یک حادثه یا اقدام مقطعی دانست. مجموعهای از عوامل امنیتی، سیاسی، اقتصادی و منطقهای باعث شده فضای روابط دو کشور دوباره وارد مرحلهای حساس شود. در عین حال، هرچند احتمال تداوم فشارها و رویاروییهای محدود وجود دارد، اما بسیاری از تحلیلگران همچنان معتقدند مدیریت بحران از طریق دیپلماسی، بهترین راه برای جلوگیری از گسترش تنشها در منطقه خواهد بود.
این گزارش بر پایه بررسیهای تحریریه اطلاع باما و مرور دادههای منتشرشده در رسانههای کشور تنظیم شده است.
Δ
