هیرکانی در آتش بی‌تدبیری؛ میراث ۴۰ میلیون‌ساله‌ای که آرام‌آرام خاموش می‌شود

به گزارش اطلاع با ما ، آتش‌سوزی : جنگل‌های هیرکانی، میراث ۴۰ میلیون‌ساله ایران، هفته‌هاست در آتش می‌سوزند؛ آتشی که گفته می‌شود از دل ساخت‌وسازهای غیرمجاز و جاده‌کشی‌های بی‌ضابطه شعله گرفته و به‌دلیل کمبود تجهیزات مهار نشده است. کارشناسان هشدار می‌دهند نیم‌قرن بی‌توجهی، این تنفسگاه طبیعی را به مرز نابودی رسانده و ادامه این روند، فاجعه‌ای اکولوژیک برای نسل‌های آینده رقم می‌زند.

هیرکانی، ریوی ایران که زیر بار آتش و فرسودگی نفس می‌کشد

آتش‌سوزی گسترده در ارتفاعات صخره‌ای «الیت» از دهم آبان ماه آغاز شد و هنوز پس از روزها تلاش بی‌وقفه نیروهای امدادی، خاموش نشده است. جنگل‌بانانی که با دستان خالی مقابل شعله‌ها ایستادند، از شدت فشار روحی اشک می‌ریزند و مردم محلی نیز به کمک شتافته‌اند؛ اما پوشش خشک، وزش باد و کمبود تجهیزات، هر نقطه مهارشده را دوباره شعله‌ور می‌کند.

گزارش‌هایی که از منطقه مخابره شده، از حضور نیروهای کمکی و تلاش‌های گسترده خبر می‌دهد؛ اما واقعیت این است که آتش‌سوزی، تنها یک حادثه طبیعی نیست؛ نتیجه سال‌ها دخالت انسانی در یکی از ارزشمندترین زیست‌بوم‌های جهان است.

هیرکانی؛ جنگلی که تاریخ را از دایناسورها تا امروز حمل کرده است

جنگل‌های هیرکانی قدمتی بیش از ۴۰ میلیون سال دارند؛ دوره‌ای که هنوز تمدن‌های انسانی شکل نگرفته بود. این جنگل‌ها از عصر ژوراسیک تا امروز دوام آورده‌اند و برخلاف بسیاری از جنگل‌های پهن‌برگ جهان که در دوره‌های یخبندان نابود شدند، به‌دلیل قرار گرفتن میان دریای خزر و کوهستان البرز پایدار مانده‌اند.

به همین دلیل است که از هیرکانی به‌عنوان «موزه زنده تاریخ طبیعی» یاد می‌شود؛ جایی که گونه‌هایی مانند انجیلی، راش، توسکا و سرخدار هنوز تنفس می‌کنند و یادگار مستقیم دوران ماقبل تاریخ‌اند.

کجا ایستاده‌ایم؟ نیمی از جنگل از دست رفته است

بر اساس بررسی متخصصان، وسعت هیرکانی که در دهه ۱۳۳۰ بیش از ۳.۵ میلیون هکتار بود، امروز به حدود ۱.۶ میلیون هکتار رسیده است؛ یعنی نابودی بیش از نیمی از جنگل تنها در چند دهه. این روند نتیجه سال‌ها ساده‌انگاری، تغییر کاربری، جاده‌کشی و فشارهای انسانی است.

کارشناسان محیط‌زیست بارها هشدار داده‌اند که ادامه این وضعیت، آینده اکولوژیک شمال ایران را دگرگون خواهد کرد.

اتهام‌ها درباره ساخت‌وسازهای غیرمجاز؛ زخمی بر قلب هیرکانی

برخی گزارش‌ها اشاره می‌کنند بخشی از آتش‌سوزی‌های اخیر در نزدیکی مناطقی رخ داده که طی سال‌های گذشته شاهد ساخت‌وساز، ایجاد دامسرا یا حتی باز شدن جاده‌های جدید بوده‌اند.

به‌گفته منابع محلی، در برخی نقاط بدون نظارت کافی، مسیرهایی طولانی در دل جنگل ایجاد شده و به نابودی پوشش گیاهی منجر شده است. همین دستکاری‌ها می‌تواند احتمال بروز آتش‌سوزی و گسترش شعله‌ها را افزایش دهد.

هشدارها و خط قرمزها؛ اما نتیجه چه بود؟

چند هفته قبل از این حادثه، مسئولان محیط‌زیست اعلام کرده بودند که جاده‌کشی در هیرکانی «خط قرمز» است و هر اقدامی بدون هماهنگی باید متوقف شود. با این حال، واقعیت میدانی نشان می‌دهد محدودیت‌ها آن‌طور که باید اجرایی نشده و تخریب در برخی نقاط همچنان ادامه داشته است.

چرا هیرکانی اهمیت حیاتی دارد؟

هیرکانی نه فقط یک جنگل، بلکه تنفسگاه شمال ایران است. این پهنه سبز با تولید اکسیژن، کاهش آلودگی، حفظ خاک و تنظیم رطوبت نقش اساسی در زندگی مردم منطقه دارد. از دست رفتن آن، تنها نابودی یک جنگل نیست؛ فروپاشی یک چرخه اکولوژیک است.

زیباترین مناطق هیرکانی که امروز در معرض خطرند

جنگل ابر – شاهرود؛ مشهور به اقیانوس ابر

ماسال و سوباتان – گیلان؛ سرزمین ییلاق‌های مه‌آلود

النگدره – گرگان؛ جنگل شهری سرسبز

جنگل جهان‌نما – گلستان؛ چشم‌اندازهای کوهستانی

رامسر – مازندران؛ دالخانی، جواهرده و ییلاقات مه‌گرفته

کجور و کندلوس – نوشهر؛ منطقه‌ای بکر و کوهستانی

سی‌سنگان و نور – مازندران؛ جنگل جلگه‌ای نزدیک دریا

تالش و لیسار – گیلان؛ دامنه‌های جنگلی مرتفع

الیمستان – آمل؛ مسیر رازآلود راش‌ها

بولا و واز – ساری و نور؛ نقاطی بکر و کمتر شناخته‌شده

چهارباغ – چالوس؛ مقصد خلوت طبیعت‌گردان

خشکه‌داران – تنکابن؛ تنها جنگل جلگه‌ای ثبت‌شده هیرکانی

هیرکانی می‌سوزد؛ اما هنوز امید هست

آتش این روزها دردناک است، اما می‌تواند آخرین زنگ خطر باشد. حفاظت از هیرکانی نیازمند برنامه، نظارت، تجهیزات، و مهم‌تر از همه، اراده جدی است. اگر امروز بی‌تفاوت باشیم، فردا چیزی برای نسل‌های بعد باقی نخواهد ماند.

این گزارش بر پایه بررسی‌های تحریریه اطلاع باما و مرور داده‌های منتشرشده در رسانه‌های کشور تنظیم شده است.

کانال اطلاع باما در تلگرام