به گزارش اطلاع با ما ، ایران : با پایان عملی برجام و بازگشت تحریمهای سازمان ملل، ایران به نقطهای رسیده که همزمان از موضع ضعف و وابستگی عبور کرده و در آستانه یک قدرت هستهای قرار گرفته است. پرسش اصلی این است که جمهوری اسلامی راه دیپلماسی تازه را انتخاب خواهد کرد یا مسیر بازدارندگی کامل را؟
در حالیکه اروپا با فعالسازی مکانیسم ماشه عملاً پرونده برجام را بست، تهران این اقدام را بیاثر میداند و میگوید از دوران فشار حداکثری آمریکا جان سالم به در برده است. روسیه و چین نیز بازگرداندن تحریمها را غیرقانونی خواندهاند.
با این حال، فروپاشی توافق ۲۰۱۵ تنها یک اتفاق حقوقی نیست؛ بلکه نشانهای از تغییر زمین بازی است. برجام زمانی طراحی شده بود که ایران خواهان رفع تحریمها از مسیر دیپلماسی بود، اما حالا پس از دو دهه فشار، تهران در جایگاهی ایستاده که میتواند تصمیم بگیرد: مذاکره یا بازدارندگی؟
در دو سوی میدان، دیگر علاقهای به بازگشت به توافق دیده نمیشود. آمریکا خواستار کنار گذاشتن کامل غنیسازی است و ایران نیز تجربه خروج واشنگتن از برجام در سال ۲۰۱۸ را فراموش نکرده است. اروپا که زمانی میانجی توافق بود، حالا بیشتر در نقش ناظر منفعل ظاهر شده است. در تهران نیز همکاری با آژانس بینالمللی انرژی اتمی تعلیق شده و فضای سیاسی داخلی از «حفظ توافق» به «حفظ قدرت» تغییر مسیر داده است.
تحلیل اندیشکده کارنگی نشان میدهد که گفتوگوهای درونساختاری در ایران تغییر کرده است. پرسش دیگر این نیست که چرا باید سلاح هستهای داشت، بلکه این است که چرا هنوز آن ساخته نشده است.
رویکرد کره شمالی – خروج از NPT و حرکت آشکار به سوی سلاح، با تفسیر فقهی تازه از فتوای رهبری مبنی بر منع استفاده نه لزوماً ساخت.
مسیر تدریجی – حفظ زیرساخت غنیسازی، پیشروی آرام به سوی آستانه هستهای و استفاده از توان متعارف برای بازدارندگی بدون عبور از خط قرمز.
جریانهای سیاسی ایران همچنان درباره میراث برجام اختلاف دارند. میانهروها آن را فرصتی از دسترفته برای توسعه اقتصادی میدانند و تندروها آن را توافقی پرهزینه و شکننده.
اما هر دو جناح اکنون در یک نکته اشتراک دارند: هیچیک به بازگشت ساده به برجام باور ندارند. در عوض، هر دو بر ضرورت حفظ توان بومی و گسترش فناوری دفاعی تأکید میکنند.
ده سال پیش کشورهای عربی با برجام مخالف بودند، اما اکنون در سایه تهدیدات اسرائیل، به توافقی تازه با ایران تمایل نشان میدهند. در مقابل، تهران نیز در سیاست منطقهای خود محتاطتر شده و از تنش مستقیم با همسایگان پرهیز میکند.
با این حال، تجربه ترور دانشمندان و حملات سایبری سبب شده که ایران نسبت به همکاری با غرب بدبینتر و نسبت به بازدارندگی داخلی مصممتر شود.
ایران اکنون در موقعیتی ایستاده که از نگاه بسیاری از تحلیلگران، به «کشور در آستانه هستهای» بدل شده است. تصمیم نهایی هنوز گرفته نشده، اما خطوط قرمز تهران سختتر از هر زمان دیگری است.
اگر گزینهای دیپلماتیک با تضمین واقعی ارائه شود، شاید مسیر گفتوگو دوباره باز شود؛ اما اگر فشارها ادامه یابد، احتمال ورود ایران به مرحله بازدارندگی کامل نیز بعید نیست.
بهنظر میرسد تهران دیگر نمیخواهد در بازیای شرکت کند که قواعدش را دیگران مینویسند.
این گزارش بر پایه بررسیهای تحریریه اطلاع باما و مرور دادههای منتشرشده در رسانههای کشور تنظیم شده است.
Δ
