به گزارش اطلاع با ما ، بررسی آمارهای هزینه و درآمد خانوار نشان میدهد مصرف سرانه گوشت قرمز در ایران طی حدود دو دهه کاهش چشمگیری داشته و به حدود ۵ کیلوگرم رسیده است. در مقابل، مصرف گوشت مرغ در محدوده ۲۰ کیلوگرم به ازای هر نفر باقی مانده و سهم آن از سبد مصرف گوشت افزایش یافته است. افزایش قیمت گوشت و کاهش قدرت خرید خانوارها از عوامل مهم مطرحشده برای این تغییر الگو هستند.
آمارهای مربوط به هزینه و درآمد خانوارها از تغییر قابلتوجه الگوی مصرف گوشت در ایران طی سالهای گذشته حکایت دارد. در حالی که گوشت قرمز زمانی سهم بیشتری در سبد غذایی خانوارها داشت، افزایش قیمت این محصول و کاهش توان خرید باعث شده مصرف آن روند نزولی پیدا کند.
بر اساس دادههای مطرحشده در گزارشهای آماری، مصرف سرانه کل گوشت از حدود ۳۵ کیلوگرم در سال ۱۳۸۳ به حدود ۲۵ کیلوگرم در سال ۱۴۰۳ رسیده است. در همین بازه، کاهش مصرف گوشت قرمز بسیار شدیدتر بوده و از حدود ۱۴ کیلوگرم در اواسط دهه ۱۳۸۰ به حدود ۵ کیلوگرم در سالهای اخیر رسیده است.
همزمان با کاهش مصرف گوشت قرمز، گوشت مرغ توانسته سهم بیشتری از سبد مصرفی خانوارهای ایرانی را به خود اختصاص دهد.
بررسی دادههای ارائهشده نشان میدهد مصرف سرانه گوشت پرندگان، عمدتاً مرغ، در محدوده حدود ۲۰ کیلوگرم در سال باقی مانده است. به این ترتیب، سهم مرغ از کل مصرف گوشت در ایران طی دهههای گذشته افزایش پیدا کرده است.
این تغییر الزاماً به معنای تغییر سلیقه غذایی خانوارها نیست و قیمت و قدرت خرید نیز میتواند در انتخاب نوع گوشت نقش داشته باشد.
بر اساس آمار مورد استناد این گزارش، مصرف سرانه گوشت در ایران در سال ۱۴۰۲ حدود ۴۱ کیلوگرم بوده؛ رقمی که پایینتر از میانگین جهانی حدود ۶۵ کیلوگرم قرار میگیرد.
ترکیب مصرف گوشت نیز میان ایران و میانگین جهانی تفاوت دارد. در ایران سهم گوشت قرمز از مجموع مصرف گوشت حدود ۱۵ درصد اعلام شده، در حالی که این سهم در سطح جهان حدود ۴۰ درصد برآورد شده است.
در مقابل، سهم گوشت پرندگان در سبد مصرف ایران به حدود ۵۷ درصد رسیده؛ در حالی که سهم این گروه در میانگین جهانی حدود ۲۷ درصد عنوان شده است.
تغییر الگوی غذایی تنها به گوشت قرمز محدود نمانده است. طبق آمارهای مطرحشده، مصرف سرانه ماهی و غذاهای دریایی نیز در سالهای گذشته کاهش داشته و از حدود ۵ کیلوگرم در ابتدای دهه ۱۳۸۰ به حدود ۲ کیلوگرم در سالهای اخیر رسیده است.
در چنین شرایطی، مرغ به یکی از اصلیترین منابع مصرف گوشت برای خانوارهای ایرانی تبدیل شده است؛ محصولی که در مقایسه با گوشت قرمز برای بسیاری از خانوارها دسترسپذیرتر بوده است.
یکی از مهمترین بخشهای این تغییر، افزایش قیمت گوشت در سالهای اخیر است.
بر اساس ارقام مطرحشده در گزارش، قیمت گوشت بین سالهای ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۴ حدود ۵.۸ برابر شده است. در همین دوره، شاخص کل قیمتها حدود ۴.۱ برابر و شاخص قیمت خوراکیها حدود ۵.۲ برابر افزایش داشته است.
این اختلاف نشان میدهد گوشت در مقایسه با بسیاری از گروههای مصرفی، رشد قیمت بیشتری را تجربه کرده و همین مسئله میتواند فشار بیشتری بر بودجه خانوارها وارد کند.
کاهش مصرف گوشت قرمز را نمیتوان تنها با تغییر ذائقه توضیح داد. زمانی که قیمت یک کالای غذایی با سرعت بیشتری از درآمد خانوار افزایش پیدا میکند، احتمال جایگزینی آن با کالاهای ارزانتر افزایش مییابد.
به همین دلیل، افزایش سهم مرغ در سبد مصرفی را میتوان بخشی از واکنش خانوارها به شرایط اقتصادی دانست؛ هرچند عوامل فرهنگی و عادات غذایی نیز در شکلگیری الگوی مصرف نقش دارند.
میانگینهای آماری لزوماً وضعیت همه خانوارها را نشان نمیدهند. سطح درآمد، تعداد اعضای خانوار و محل زندگی از جمله عواملی هستند که میتوانند میزان دسترسی به اقلام غذایی مختلف را تغییر دهند.
در نتیجه، کاهش میانگین مصرف گوشت قرمز در سطح کشور میتواند برای خانوارهای کمدرآمد شدیدتر از متوسط کل جامعه باشد.
افزایش قیمت مواد غذایی تنها به یک کالا محدود نیست و مجموعهای از عوامل اقتصادی میتواند بر هزینه نهایی خوراک خانوار اثر بگذارد. قیمت نهادهها، هزینه تولید و حملونقل، نرخ ارز، تورم عمومی و سیاستهای حمایتی از جمله عواملی هستند که میتوانند در قیمت نهایی محصولات غذایی نقش داشته باشند.
از این منظر، تغییر سبد غذایی خانوارها تنها یک موضوع مربوط به انتخاب مصرفکننده نیست و شرایط درآمدی و تورمی نیز در آن اثرگذار است.
روند مصرف گوشت در سالهای گذشته نشان میدهد تغییر قیمت مواد غذایی میتواند مستقیماً در ترکیب سفره خانوارها منعکس شود. کاهش مصرف گوشت قرمز و افزایش سهم مرغ، نمونهای از جابهجایی میان کالاهای غذایی در واکنش به شرایط اقتصادی است.
در نهایت، میزان بازگشت گوشت قرمز، ماهی و سایر اقلام پروتئینی به سفره خانوارها تا حد زیادی به روند قیمتها، درآمد واقعی خانوار و توان خرید آنها بستگی خواهد داشت.
این گزارش بر پایه بررسیهای تحریریه اطلاع باما و مرور دادههای منتشرشده در رسانههای کشور تنظیم شده است.
Δ
