به گزارش اطلاع با ما، عراق؛ میدان رقابت ایران و آمریکا: دولت محمد شیاع السودانی در ماههای اخیر سه امتیاز مهم به واشنگتن داده است که نشاندهنده کاهش نفوذ ایران و افزایش تمایل بغداد به همکاری با آمریکا است. واشنگتن میتواند از این فرصت برای کاهش نفوذ ایران در عراق استفاده کند، بدون مداخله نظامی، بلکه با دیپلماسی سخت، تحریمها و عملیاتهای اطلاعاتی. نفوذ اقتصادی ایران در عراق گسترده است**؛ از **دور زدن تحریمهای نفتی تا کنترل بر بخشهای کلیدی اقتصاد عراق. علاوه بر اقتصاد، سپاه پاسداران و گروههای نیابتی ایران در سیاست و امنیت عراق نیز نقش مهمی ایفا میکنند و کنترل بخشی از دولت را در اختیار دارند.
تحولات اخیر در عراق نشان میدهد که نیروهای نیابتی ایران تحت فشار قرار گرفتهاند. گروههای شبهنظامی عراقی که در سال ۲۰۲۴ حملات متعددی علیه نیروهای آمریکایی انجام داده بودند، از دسامبر همان سال حملات خود را متوقف کردند. این اقدام نشاندهنده نگرانی این گروهها از واکنش واشنگتن و کاهش حمایت ایران از آنها است.
از سوی دیگر، دولت السودانی که به ایران نزدیک است، سه امتیاز مهم به آمریکا داده است: لغو حکم بازداشت دونالد ترامپ در عراق. آزادی یک پژوهشگر آمریکایی که توسط کتائب حزبالله گروگان گرفته شده بود. تصویب یک اصلاحیه بودجه به نفع کردهای عراق که رابطه نزدیکی با آمریکا دارند.
این تحولات نشان میدهند که متحدان ایران در عراق احساس آسیبپذیری میکنند و عراق در مسیر تعادل میان ایران و آمریکا گام برمیدارد.
ایران به عراق به عنوان یک منبع مالی حیاتی وابسته است. عراق به دلیل عدم شمول در تحریمهای بینالمللی**، به ایران امکان میدهد تا **نفت خود را از طریق این کشور به بازارهای جهانی صادر کند. شبهنظامیان مورد حمایت ایران در عراق از نفت، صنایع دولتی، تجارت و گردشگری مذهبی برای تأمین مالی خود استفاده میکنند.
روشهای اصلی ایران برای بهرهبرداری از اقتصاد عراق: انتقال نفت تحریمی ایران به آبهای عراق و فروش آن با برچسب نفت عراقی. دزدی نفت عراق توسط شبهنظامیان ایرانی مانند عصائب اهلالحق و کتائب حزبالله.
نیروهای بسیج مردمی (حشد الشعبی) که مورد حمایت ایران هستند، در سال ۲۰۱۴ تحت کنترل دولت عراق درآمدند اما عملاً یک ارتش موازی ایجاد کردند. این گروه سالانه بیش از ۳ میلیارد دلار از دولت عراق دریافت میکند اما بسیاری از نیروهای آن از دستورهای نخستوزیر عراق پیروی نمیکنند و به جای آن، از ایران دستور میگیرند. دولت السودانی به این نیروها اجازه داده است تا شرکتهای اقتصادی مستقل ایجاد کنند و از پروژههای زیربنایی و قراردادهای اقتصادی برای تأمین مالی سپاه پاسداران و حزبالله لبنان استفاده کنند.
این ساختار، نفوذ ایران را در عراق تقویت کرده اما همزمان باعث وابستگی تهران به این کشور شده است.
ایران در سالهای اخیر، در تعیین نخستوزیر عراق نقش کلیدی داشته است. در سال ۲۰۱۸، نیروی قدس سپاه عادل عبدالمهدی را به نخستوزیری عراق رساند. در انتخابات ۲۰۲۱، علیرغم شکست گروههای مورد حمایت ایران، سپاه پاسداران با اعتراض به نتایج، تغییر قوانین و تهدید فیزیکی رقبا**، توانست السودانی و چارچوب هماهنگی را به قدرت برساند.
**این نفوذ گسترده باعث شده است که ایران بتواند سیاستهای کلان عراق را به نفع خود هدایت کند، اما همزمان به وابستگی بیش از حد تهران به عراق نیز منجر شده است.
واشنگتن میتواند با فشار دیپلماتیک و تحریمها، عراق را از مدار ایران خارج کند. نظارت بر جریان مالی گروههای شبهنظامی و تحریم شرکتهای وابسته به سپاه میتواند نفوذ اقتصادی ایران را کاهش دهد. تقویت دولت عراق و حمایت از گروههای مستقل عراقی میتواند باعث تضعیف کنترل ایران بر سیاست بغداد شود.
در مجموع، آمریکا فرصتی برای کاهش نفوذ ایران در عراق دارد، اما این کار نیازمند رویکردی هوشمندانه و غیرنظامی است.
عراق همچنان میدان اصلی رقابت ایران و آمریکا در منطقه است. تغییر رفتار دولت السودانی، کاهش حملات نیروهای نیابتی ایران و امتیازدهی به واشنگتن نشان میدهد که نفوذ تهران در عراق در حال کاهش است. ایران به شدت به منابع مالی و نفوذ سیاسی خود در عراق وابسته است**، اما واشنگتن میتواند از این فرصت برای **کاهش وابستگی عراق به ایران و محدود کردن نفوذ تهران استفاده کند. **تحریمهای هوشمند، تقویت دولت عراق و کاهش وابستگی اقتصادی بغداد به ایران**، میتوانند ابزارهای مؤثری برای مهار نفوذ تهران در عراق باشند.
این گزارش بر پایه بررسیهای تحریریه اطلاع باما و مرور دادههای منتشرشده در رسانههای کشور تنظیم شده است.
Δ
