به گزارش اطلاع با ما ، گزارش مرکز پژوهشهای مجلس، مصرف برق استخراج رمزارز در ایران را حدود ۹۳۰ تا ۱۲۰۰ مگاوات برآورد کرده است. بر اساس این گزارش، سهم استخراج رمزارز از ناترازی توان در اوج مصرف تابستان حدود ۶ درصد و سهم آن از کسری انرژی در چهار ماه گرم سال حدود ۱۴ درصد است. این ارقام نشان میدهد ماینرها بخشی از فشار شبکه را ایجاد میکنند، اما بهتنهایی توضیحدهنده کل ناترازی برق و خاموشیها نیستند.
مصرف برق دستگاههای استخراج رمزارز در سالهای اخیر به یکی از موضوعات بحثبرانگیز بازار انرژی ایران تبدیل شده است؛ بهویژه در دورههایی که شبکه برق با کمبود ظرفیت و افزایش تقاضا مواجه میشود.
بر اساس گزارش مرکز پژوهشهای مجلس، توان مصرفی مربوط به استخراج رمزارز در ایران حدود ۹۳۰ تا ۱۲۰۰ مگاوات برآورد شده است. این رقم در مقایسه با ناترازی کلی برق کشور نشان میدهد ماینرها بخشی از فشار موجود بر شبکه را به خود اختصاص میدهند، اما عامل تمام کمبود برق نیستند.
مطابق محاسبات این گزارش، ناترازی توان برق در اوج تقاضای تابستان به حدود ۱۴ هزار و ۷۰۰ مگاوات رسیده است.
اگر رقم حدود ۹۳۰ مگاواتی مصرف استخراج را با این میزان مقایسه کنیم، سهم آن از کمبود توان در زمان اوج مصرف حدود ۶ درصد خواهد بود.
مرکز پژوهشهای مجلس از زاویه دیگری نیز این موضوع را بررسی کرده است. طبق برآورد گزارش، برق مصرفشده برای استخراج رمزارز در چهار ماه گرم سال، معادل حدود ۱۴ درصد کسری انرژی برق بوده است.
البته این دو عدد معنای یکسانی ندارند؛ رقم ۶ درصد به کمبود توان در یک نقطه زمانی یعنی اوج مصرف مربوط است، در حالی که ۱۴ درصد میزان انرژی کسری را در یک بازه چندماهه مقایسه میکند.
اعداد گزارش نشان میدهد استخراج رمزارز بخشی از مصرف برق کشور را به خود اختصاص میدهد، اما نمیتوان بر اساس این آمار، تمام بحران برق را به ماینرها نسبت داد.
ناترازی شبکه برق ایران بسیار بزرگتر از میزان مصرف برآوردشده استخراج رمزارز است. با این حال، مصرف مداوم صدها مگاوات برق در شرایطی که شبکه با کمبود ظرفیت مواجه است، میتواند فشار بیشتری بر شبکه وارد کند.
به بیان دیگر، حذف این مصرف میتواند بخشی از فشار را کاهش دهد، اما به تنهایی مسئله ناترازی برق را حل نمیکند.
یکی از روشهایی که پژوهشگران برای تخمین مصرف استخراج رمزارز به کار بردهاند، بررسی تغییرات مصرف برق در ساعات کمباری است.
در این بررسی، مصرف برق در فاصله ساعت سه تا پنج صبح مورد توجه قرار گرفته است؛ زمانی که مصرف بسیاری از مشترکان خانگی و تجاری کاهش پیدا میکند و تغییرات غیرعادی در بار پایه شبکه راحتتر قابل مشاهده است.
پژوهشگران همچنین مصرف برق را قبل و بعد از قطع سراسری اینترنت در دیماه ۱۴۰۴ مقایسه کردهاند. در این بررسی، میانگین افت مصرف در ساعات مورد مطالعه حدود ۸۱۸ مگاوات بوده و این رقم در بازه سه تا پنج صبح به حدود ۹۲۷ مگاوات رسیده است.
این کاهش مصرف میتواند بخشی از فعالیت دستگاههای استخراج را نشان دهد، اما تمام آن را نمیتوان به ماینرها نسبت داد.
قطع اینترنت تنها روی دستگاههای استخراج رمزارز تأثیر نمیگذارد. سرورها، مراکز داده و تجهیزات ارتباطی نیز ممکن است در چنین شرایطی مصرف برق متفاوتی داشته باشند.
از طرف دیگر، برخی دستگاههای استخراج ممکن است از روشهای ارتباطی جایگزین استفاده کرده باشند و با قطع اینترنت عمومی از مدار خارج نشده باشند.
به همین دلیل، عدد ۹۲۷ مگاوات را نباید بهعنوان میزان قطعی مصرف ماینرهای غیرمجاز در نظر گرفت. این رقم یکی از شاخصهایی است که در کنار سایر دادهها برای تخمین مصرف استخراج مورد استفاده قرار گرفته است.
مرکز پژوهشهای مجلس برای تخمین مصرف استخراج رمزارز تنها به تغییرات مصرف برق شبکه اکتفا نکرده و از شاخصهای مربوط به توان پردازشی شبکه بیتکوین نیز استفاده کرده است.
در این روش، سهم ایران از توان پردازشی شبکه برآورد و سپس با فرضهایی درباره نوع تجهیزات و میزان برق موردنیاز آنها، مصرف استخراج محاسبه شده است.
نتیجه این محاسبات، رقمی در محدوده ۱۰۳۷ تا ۱۱۵۰ مگاوات بوده است.
پژوهشگران البته تأکید کردهاند که این روش نیز محدودیتهایی دارد؛ زیرا محل فعالیت تمام استخراجکنندگان از روی دادههای مربوط به توان پردازشی قابل شناسایی نیست و اطلاعات کاملی از تعداد و نوع دستگاههای فعال در دسترس قرار ندارد.
در نهایت، گزارش بازهای حدود ۹۳۰ تا ۱۲۰۰ مگاوات را برای توان مصرفی استخراج رمزارز در نظر گرفته است.
مرکز پژوهشهای مجلس در ادامه، یک سناریوی محاسباتی را برای بررسی اثر حذف مصرف استخراج از شبکه ارائه کرده است.
بر اساس این مدل، سهم ساعات دارای کسری برق بیش از ۱۰ هزار مگاوات میتواند از حدود ۱۷.۹ درصد به ۱۲.۳ درصد کاهش پیدا کند.
همزمان، سهم ساعات بدون کسری برق در مدل مورد بررسی از حدود ۵.۲ درصد به ۳۳.۶ درصد افزایش مییابد.
با این حال، این ارقام یک شبیهسازی بر مبنای مفروضات گزارش هستند و نباید آنها را پیشبینی قطعی عملکرد شبکه پس از جمعآوری ماینرها دانست.
موضوع استخراج رمزارز فقط به میزان مصرف برق محدود نمیشود و نحوه تأمین این انرژی نیز اهمیت دارد.
استخراج رمزارز در ایران از سال ۱۳۹۸ در چارچوب مقررات به رسمیت شناخته شده و فعالیت قانونی آن نیازمند رعایت ضوابط مربوط به مجوز و تأمین انرژی است.
مشکل اصلی زمانی ایجاد میشود که استخراجکنندگان از برق غیرمجاز یا انشعابهایی با تعرفه نامتناسب با فعالیت خود استفاده کنند.
در چنین شرایطی، هزینه واقعی انرژی صرفاً متوجه بهرهبردار نیست و فشار ناشی از مصرف غیرمجاز میتواند به شبکه و سایر مشترکان نیز منتقل شود.
گزارش مرکز پژوهشهای مجلس همچنین برآورد کرده است که تأمین برق مورد نیاز استخراج رمزارز در یک سال، معادل مصرف حدود ۲ میلیارد لیتر گازوئیل خواهد بود و هزینه مربوط به تأمین این سوخت را حدود ۱.۵ میلیارد دلار محاسبه کرده است.
این رقم یک برآورد اقتصادی برای هزینه تأمین انرژی است و نباید آن را معادل رقم قطعی یارانه پرداختی یا زیان حسابرسیشده کشور تلقی کرد.
یکی از مشکلات شناسایی استخراج غیرمجاز، تفاوت میان مصرف ثبتشده و مصرف واقعی است.
در صورتی که برق از مسیر غیرمجاز برداشت شود، میزان مصرف لزوماً در قبض برق قابل مشاهده نیست. از سوی دیگر، یک قبض سنگین نیز بهتنهایی اثبات نمیکند که یک واحد در حال استخراج رمزارز است.
به همین دلیل، گزارش پیشنهاد میکند اطلاعات مربوط به مصرف برق، بار شبکه، تلفات غیرفنی، فعالیت واحدهای صنعتی و دادههای ارتباطی در کنار یکدیگر تحلیل شوند.
با ترکیب این اطلاعات میتوان مناطق و واحدهایی را که الگوی مصرف آنها با فعالیت اقتصادیشان همخوانی ندارد، دقیقتر بررسی کرد.
برآورد مرکز پژوهشهای مجلس نشان میدهد مصرف برق استخراج رمزارز در ایران رقم قابل توجهی است و در شرایط کمبود برق میتواند بر فشار شبکه بیفزاید.
با این حال، مقایسه مصرف حدود ۹۳۰ تا ۱۲۰۰ مگاواتی ماینرها با ناترازی حدود ۱۴ هزار و ۷۰۰ مگاواتی در اوج مصرف نشان میدهد که استخراج رمزارز بهتنهایی نمیتواند توضیحدهنده کل کسری برق کشور باشد.
در نتیجه، برخورد با استخراج غیرمجاز میتواند یکی از اقدامات کاهش فشار بر شبکه باشد، اما حل مسئله ناترازی برق به مجموعهای از عوامل از جمله افزایش ظرفیت تولید، مدیریت مصرف، کاهش تلفات و اصلاح الگوی تأمین انرژی نیاز دارد.
این گزارش بر پایه بررسیهای تحریریه اطلاع باما و مرور دادههای منتشرشده در رسانههای کشور تنظیم شده است.
Δ
