به گزارش اطلاع با ما ، پویش «سهشنبههای بدون خودرو» با هدف کاهش استفاده از خودروهای شخصی و ترویج حملونقل پاک شکل گرفت، اما کارشناسان معتقدند تغییر عادتهای روزمره تنها با برگزاری پویش امکانپذیر نیست. به گفته هادی کیادلیری، فراهم شدن حملونقل عمومی کارآمد، مسیرهای دوچرخه و پیادهروی و ایجاد مشوقهای مناسب، بخش مهمی از مسیر تغییر رفتار شهروندان است.
پویش «سهشنبههای بدون خودرو» با هدف کاهش استفاده از خودروهای شخصی و تشویق مردم به استفاده از شیوههای پاکتر رفتوآمد شکل گرفت. این طرح در ابتدا قرار بود تنها یک روز از هفته را به تجربهای متفاوت برای شهروندان تبدیل کند، اما به مرور بحث مهمتری را مطرح کرد: آیا میتوان با یک پویش، عادتی را که سالها با زندگی شهری گره خورده است تغییر داد؟
تجربه سالهای گذشته نشان داده است که ترغیب مردم به کنار گذاشتن خودرو زمانی امکانپذیرتر است که گزینههای جایگزین نیز در دسترس باشند. اتوبوس، مترو، دوچرخه و پیادهروی زمانی میتوانند جای خودرو را بگیرند که استفاده از آنها برای شهروندان آسان، ایمن و قابل دسترس باشد.
ایده سهشنبههای بدون خودرو در سال ۱۳۹۴ از شهر اراک مطرح شد و هدف اولیه آن این بود که شهروندان دستکم یک روز در هفته استفاده از خودروی شخصی را کاهش دهند.
این ایده به تدریج در شهرهای مختلف کشور مورد توجه قرار گرفت و گروههای محیطزیستی و شهروندان در برنامههای مرتبط با دوچرخهسواری، پیادهروی و استفاده از حملونقل عمومی مشارکت کردند.
با گذشت زمان، دامنه اهداف این پویش نیز گستردهتر شد و موضوعاتی مانند کاهش آلودگی هوا، کنترل ترافیک، افزایش تحرک شهروندان و توسعه فرهنگ استفاده از حملونقل پاک در کنار آن قرار گرفت.
در سال جاری نیز موضوع اجرای روز بدون خودرو در دستگاههای دولتی دوباره مورد توجه قرار گرفته است. بر اساس ابلاغ مطرحشده، کارکنان دستگاههای اجرایی تا پایان سال قرار است در روزهای سهشنبه تا حد امکان استفاده از خودروی شخصی را کاهش دهند و از روشهایی مانند حملونقل عمومی، خودروهای اشتراکی، دوچرخه یا پیادهروی استفاده کنند.
این رویکرد نشان میدهد کاهش مصرف سوخت و اصلاح الگوی جابهجایی تنها به رفتار شهروندان محدود نمیشود و دستگاههای دولتی نیز میتوانند در این زمینه نقش داشته باشند.
استفاده از خودرو برای بسیاری از شهروندان به بخشی از روال روزانه تبدیل شده است. وقتی خودرو شخصی سریعترین و در دسترسترین گزینه برای رسیدن به مقصد باشد، طبیعی است که تغییر این انتخاب نیازمند عوامل بیشتری از یک توصیه یا کمپین تبلیغاتی باشد.
اگر شهروند قرار است خودرو را کنار بگذارد، باید بتواند بدون دردسر به مقصد برسد. در چنین شرایطی کیفیت حملونقل عمومی، دسترسی به ایستگاهها، زمان سفر، امنیت مسیرهای پیاده و امکان استفاده از دوچرخه اهمیت پیدا میکند.
هادی کیادلیری، معاون آموزش و مشارکتهای مردمی سازمان حفاظت محیط زیست، درباره این موضوع تأکید کرده است که آموزش و فرهنگسازی به تنهایی برای تغییر رفتار کافی نیست.
به گفته او، زمانی میتوان انتظار داشت شهروندان استفاده از خودرو را کاهش دهند که امکان استفاده از گزینههای جایگزین مانند مترو، اتوبوس، دوچرخه و پیادهروی نیز فراهم باشد.
کیادلیری همچنین معتقد است رفتار مطلوب باید برای شهروندان فایده قابل درکی داشته باشد و برای رفتارهای نامطلوب نیز سازوکارهای مناسب در نظر گرفته شود.
یکی از نکاتی که کیادلیری درباره عنوان این پویش مطرح کرده، امکان تغییر عبارت «سهشنبههای بدون خودرو» به عباراتی مانند «سهشنبههای استفاده کمتر از خودرو» یا تمرکز بر کاهش استفاده از خودروی تکسرنشین است.
چنین رویکردی به جای تعیین یک هدف کاملاً مطلق، شهروند را به کاهش بخشی از سفرهای خود با خودرو تشویق میکند و میتواند امکان مشارکت طیف بیشتری از مردم را فراهم کند.
یکی از مهمترین پیششرطهای کاهش استفاده از خودرو، توسعه و بهبود حملونقل عمومی است. اگر شهروند برای جایگزین کردن خودرو با مترو یا اتوبوس مجبور باشد زمان بسیار بیشتری صرف کند یا با کمبود پوشش و دسترسی مواجه شود، احتمال تغییر رفتار کاهش پیدا میکند.
از سوی دیگر، مسیرهای ایمن و پیوسته برای دوچرخه و پیاده نیز باید بخشی از برنامه شهری باشند. صرف دعوت مردم به دوچرخهسواری، بدون فراهم کردن مسیر مناسب، نمیتواند تغییر گستردهای در الگوی رفتوآمد ایجاد کند.
از نگاه کارشناسی مطرحشده، مسئولیت اصلاح الگوی حملونقل میان شهروندان و دستگاههای مختلف تقسیم میشود.
دولت و مدیریت شهری باید زیرساخت و امکانات لازم را فراهم کنند، سیاستگذاری و قوانین حمایتی شکل بگیرد و رسانهها نیز در تبدیل رفتارهای کممصرف و سازگار با محیط زیست به یک هنجار اجتماعی نقش داشته باشند.
در کنار این موارد، صنعت خودرو نیز از این زنجیره جدا نیست و کیفیت خودروها، میزان مصرف سوخت و سطح آلایندگی وسایل نقلیه میتواند بر نتیجه نهایی سیاستهای کاهش آلودگی اثر بگذارد.
کاهش استفاده از خودرو فقط با هدف کم کردن ترافیک دنبال نمیشود. آلودگی هوا، مصرف سوخت و افزایش تعداد خودروهای شخصی در کلانشهرها نیز از دلایل توجه دوباره به چنین برنامههایی است.
با این حال، اثرگذاری پایدار زمانی شکل میگیرد که شهروند بتواند نتیجه رفتار خود را در زندگی روزمره مشاهده کند؛ برای مثال، دسترسی بهتر به حملونقل عمومی یا بهبود کیفیت هوای شهر میتواند فایده تغییر رفتار را برای او ملموستر کند.
پویش سهشنبههای بدون خودرو اگر صرفاً به یک روز خاص در تقویم محدود شود، ممکن است اثر آن نیز به همان بازه زمانی محدود بماند. هدف اصلی میتواند این باشد که یک تجربه یکروزه به تدریج به تغییر بخشی از الگوی رفتوآمد در طول هفته منجر شود.
برای رسیدن به این هدف، آموزش، فرهنگسازی، زیرساخت، قانونگذاری، مشوقها و همکاری دستگاههای مختلف باید در کنار یکدیگر قرار بگیرند.
کاهش استفاده از خودرو در نهایت یک تصمیم فردی است، اما شرایط شهری میتواند این تصمیم را آسان یا دشوار کند. شهروند زمانی راحتتر خودرو را کنار میگذارد که گزینه دیگری برای رسیدن به مقصد داشته باشد.
به همین دلیل، سهشنبههای بدون خودرو میتواند بیش از آنکه صرفاً یک کمپین مناسبتی باشد، فرصتی برای آزمودن الگوهای جدید رفتوآمد و بررسی نقاط ضعف حملونقل شهری باشد؛ مشروط بر اینکه اجرای آن با توسعه زیرساختها و برنامهریزی بلندمدت همراه شود.
این گزارش بر پایه بررسیهای تحریریه اطلاع باما و مرور دادههای منتشرشده در رسانههای کشور تنظیم شده است.
Δ
