به گزارش اطلاع با ما ، طرح رایگانسازی مترو و اتوبوسهای تندرو در تهران با اختلاف جدی میان شهرداری و شورای شهر روبهرو شده است. شهرداری از استقبال شهروندان دفاع میکند، اما اعضای شورا میگویند رایگان شدن حملونقل نتوانسته ترافیک و استفاده از خودروی شخصی را کاهش دهد و کمبود شدید اتوبوس و واگن همچنان مشکل اصلی پایتخت است.
طرح رایگان شدن بخشی از حملونقل عمومی تهران حالا در آستانه تصمیمگیری دوباره در شورای شهر قرار گرفته است؛ طرحی که شهرداری از ادامه آن دفاع میکند و افزایش استقبال مردم را یکی از نتایج آن میداند، اما شماری از اعضای شورا معتقدند هنوز شواهد قابل اتکایی برای اثبات اثرگذاری آن بر کاهش ترافیک و کنار گذاشتن خودروهای شخصی وجود ندارد.
اختلاف اصلی بر سر این است که آیا مشکل تهران واقعاً هزینه بلیت است یا اینکه کمبود اتوبوس، تعداد ناکافی واگن، طولانی بودن زمان سفر و کیفیت نامناسب خدمات، مانع اصلی تغییر رفتار شهروندان محسوب میشود.
قرار است لایحه مربوط به ادامه رایگان بودن حملونقل عمومی در جلسه آینده شورای شهر تهران بررسی شود.
تا زمان تصمیمگیری جدید، شرایط فعلی ادامه خواهد داشت؛ اما مواضع مطرحشده از سوی اعضای شورا نشان میدهد ادامه این سیاست با موافقت کامل مواجه نیست.
در حالی که مدیریت شهری بر استقبال مردم تأکید دارد، منتقدان طرح میگویند افزایش تعداد مسافران به تنهایی نمیتواند موفقیت رایگانسازی را ثابت کند؛ زیرا باید مشخص شود چه تعداد از این مسافران، افرادی هستند که پیش از این با خودروی شخصی تردد میکردند.
یکی از مهمترین پرسشهای مطرحشده درباره این طرح، تأثیر آن بر ترافیک پایتخت است.
مهدی چمران، رئیس شورای شهر تهران، معتقد است رایگان شدن مترو و اتوبوس نتوانسته تغییر محسوسی در میزان استفاده از خودروهای شخصی ایجاد کند.
از نگاه او، شهروندی که خودروی شخصی در اختیار دارد، صرفاً به دلیل حذف هزینه بلیت، حاضر نیست وسیله شخصی خود را کنار بگذارد؛ مگر اینکه حملونقل عمومی بتواند از نظر سرعت، راحتی، زمان رسیدن به مقصد و کیفیت سفر، گزینه بهتری باشد.
به همین دلیل، مسئله اصلی تنها قیمت بلیت نیست؛ بلکه کیفیت و ظرفیت شبکه حملونقل عمومی اهمیت بیشتری دارد.
یکی از مشکلات اساسی حملونقل عمومی پایتخت، فاصله قابل توجه میان تعداد اتوبوسهای موجود و نیاز واقعی شهر است.
بر اساس ارقام مطرحشده در شورای شهر، تهران برای رسیدن به وضعیت مطلوب باید هزاران دستگاه اتوبوس در اختیار داشته باشد، در حالی که تعداد اتوبوسهای فعال فعلی فاصله زیادی با این میزان دارد.
اگرچه در سالهای اخیر تعدادی اتوبوس به ناوگان اضافه شده، اما هنوز ظرفیت موجود پاسخگوی نیاز گسترده شهر نیست.
به همین دلیل، منتقدان رایگانسازی معتقدند اختصاص منابع مالی به کاهش هزینه بلیت، بدون حل مشکل کمبود ناوگان، نمیتواند به تنهایی مشکل ترافیک را برطرف کند.
در بخش اتوبوسهای برقی نیز فاصله میان برنامه و وضعیت فعلی مورد توجه قرار گرفته است.
برنامه مدیریت شهری برای ورود تعداد قابل توجهی اتوبوس برقی به تهران، هنوز به طور کامل محقق نشده و تنها بخشی از این ناوگان وارد چرخه فعالیت شده است.
این وضعیت نشان میدهد افزایش ظرفیت ناوگان همچنان یکی از چالشهای اصلی مدیریت شهری است و صرفاً رایگان کردن خدمات نمیتواند مشکل کمبود وسیله نقلیه را حل کند.
مشکل تنها به اتوبوسها محدود نمیشود. متروی تهران نیز با کمبود واگن روبهروست.
مدیریت شهری برای افزایش تعداد واگنها و کاهش فاصله حرکت قطارها برنامههایی داشته، اما روند تأمین واگنها با مشکلات مختلفی مواجه شده است.
برخی واگنهای مورد نیاز تهران نیز تحت تأثیر شرایط منطقهای و مشکلات حملونقل، با تأخیر در انتقال مواجه شدهاند.
افزایش تعداد واگنها میتواند فاصله حرکت قطارها را کاهش دهد و ظرفیت جابهجایی مسافر را بالا ببرد. در چنین شرایطی، مترو میتواند برای بخشی از دارندگان خودرو جذابتر شود.
جعفر تشکریهاشمی، رئیس کمیسیون عمران و حملونقل شورای شهر تهران، نسبت به نحوه محاسبه تعداد مسافران در دوره رایگان بودن مترو نیز انتقاد دارد.
دلیل این انتقاد، باز بودن گیتهای مترو و ثبت نشدن ورود مسافران به شیوه معمول عنوان شده است.
در چنین شرایطی، تعیین تعداد دقیق مسافران دشوارتر میشود و نمیتوان صرفاً بر اساس برآوردهای کلی، افزایش تعداد استفادهکنندگان را به رایگان شدن خدمات نسبت داد.
برای ارزیابی دقیقتر، باید مشخص شود آیا رایگانسازی واقعاً باعث کاهش سفر با خودروی شخصی شده یا فقط تعداد استفادهکنندگان از مترو و اتوبوس را افزایش داده است.
منتقدان طرح معتقدند برای سنجش نتیجه رایگانسازی باید مجموعهای از شاخصها بررسی شود.
میزان مصرف سوخت، تعداد سفرهای انجامشده با خودرو، وضعیت ترافیک در ساعات اوج، مدت زمان سفر و تغییر الگوی رفتوآمد شهروندان میتواند تصویر دقیقتری از عملکرد این سیاست ارائه کند.
اگر تعداد مسافران افزایش پیدا کند اما ترافیک همچنان در همان سطح باقی بماند، نمیتوان نتیجه گرفت که رایگان شدن حملونقل توانسته هدف اصلی خود را محقق کند.
یکی دیگر از اختلافات میان شهرداری و شورا، موضوع رضایت شهروندان است.
شهرداری افزایش رضایت مردم را یکی از نتایج طرح میداند، اما منتقدان معتقدند رضایت واقعی باید در کیفیت سفر سنجیده شود.
کاهش زمان انتظار، کاهش ازدحام، عملکرد مناسب سیستم تهویه، دسترسی آسان به ایستگاهها، تعداد دفعات تعویض وسیله و کیفیت خدمات، عواملی هستند که میتوانند تجربه واقعی مسافر را مشخص کنند.
از این منظر، رایگان بودن بلیت اگر با ازدحام و کمبود وسیله نقلیه همراه باشد، لزوماً به معنای افزایش رضایت عمومی نیست.
هزینه حرکت قطارها، تعمیر واگنها، نگهداری ایستگاهها، تأمین اتوبوس، سوخت، نیروی انسانی و سایر هزینههای عملیاتی همچنان وجود دارد.
در صورتی که این هزینه از مسافر دریافت نشود، باید از منابع دیگر تأمین شود و بخش مهمی از این منابع در نهایت به بودجه عمومی شهر بازمیگردد.
به همین دلیل، مخالفان ادامه رایگانسازی معتقدند باید مشخص شود منابع اختصاصیافته به این سیاست در صورت دریافت کرایه، میتواند برای توسعه ناوگان و افزایش کیفیت خدمات مورد استفاده قرار گیرد یا خیر.
یکی از استدلالهای مطرحشده علیه رایگانسازی عمومی این است که گروههای مختلفی از شهروندان از قبل مشمول تخفیف یا بلیت رایگان هستند.
گروههایی مانند افراد دارای معلولیت، برخی سالمندان، جانبازان، خانواده شهدا و افراد تحت پوشش برخی نهادهای حمایتی از حمایتهای ویژه در زمینه هزینه حملونقل برخوردارند.
بنابراین دیدگاه مخالفان این است که میتوان حمایت مالی را هدفمند کرد و منابع بیشتری را برای توسعه ناوگان و ارتقای کیفیت خدمات اختصاص داد.
در کنار بحث رایگانسازی، موضوع تأمین واگنهای جدید نیز همچنان یکی از مسائل مهم حملونقل تهران است.
مسئولان شهری بر ضرورت افزایش تعداد واگنها تأکید دارند و معتقدند بدون توسعه ناوگان، حتی سیاستهای تشویقی مانند رایگان کردن بلیت نیز نمیتواند تغییر اساسی در الگوی سفر شهروندان ایجاد کند.
از سوی دیگر، درباره نحوه پیگیری برخی قراردادهای تأمین واگن نیز میان دستگاههای مختلف بحثهایی مطرح شده است.
موضوع اصلی در این زمینه، افزایش سرعت اجرای قراردادها و رفع موانعی است که میتواند ورود واگنهای جدید به تهران را به تأخیر بیندازد.
اکنون تصمیم درباره ادامه طرح رایگانسازی حملونقل عمومی در اختیار شورای شهر قرار دارد.
شهرداری بر مزایای اجتماعی و افزایش استقبال شهروندان از این طرح تأکید میکند، در حالی که منتقدان میگویند مشکل اصلی حملونقل تهران، هزینه بلیت نیست؛ بلکه کمبود شدید ناوگان و پایین بودن کیفیت و ظرفیت خدمات است.
اگر قرار باشد حملونقل عمومی نقش جدیتری در کاهش ترافیک تهران ایفا کند، افزایش تعداد اتوبوسها، توسعه مترو، تأمین واگن، کاهش زمان انتظار و بهبود کیفیت سفر باید همزمان دنبال شود.
در نهایت، تصمیم شورا درباره ادامه رایگانسازی مشخص خواهد کرد که مدیریت شهری ترجیح میدهد منابع خود را بیشتر صرف کاهش مستقیم هزینه سفر شهروندان کند یا توسعه زیرساخت و افزایش ظرفیت حملونقل عمومی را در اولویت قرار دهد.
مسئلهای که پاسخ آن میتواند مسیر سیاست حملونقل تهران در ماههای آینده را تغییر دهد.
این گزارش بر پایه بررسیهای تحریریه اطلاع باما و مرور دادههای منتشرشده در رسانههای کشور تنظیم شده است.
Δ
