به گزارش اطلاع با ما، بنزین – روزنامه اعتماد در گزارشی با نگاهی راهبردی به وضعیت مصرف سوخت در کشور، هشدار داده است که بنزین امروز دیگر یک کالای مصرفی ساده نیست، بلکه به سرمایهای راهبردی و بخشی از امنیت ملی تبدیل شده است. در شرایطی که منطقه با ناامنی و تهدیدهای مستمر روبروست و اقتصاد کشور تحت فشار جنگ، تحریمها و محدودیتهای مالی قرار دارد، مدیریت مصرف بنزین از یک برنامه اقتصادی فراتر رفته و به یک اولویت دفاعی-امنیتی تبدیل شده است.
بر اساس آمارهای رسمی، مصرف روزانه بنزین در کشور به ۱۴۰ میلیون لیتر رسیده است. اما پیشبینیها نشان میدهد که با روند کنونی، این رقم در ماههای آینده به ۱۶۲ میلیون لیتر در روز خواهد رسید. در این شرایط، کسری ۳۳ میلیون لیتری نسبت به تولید داخلی، کشور را ناچار به واردات با هزینهای گزاف خواهد کرد. به همین دلیل، کاهش روزانه ۱۳ میلیون لیتر مصرف (معادل ۱۱ درصد) به عنوان یک هدف ملی و ضروری تعیین شده است.
در گذشته، افزایش قیمت سوخت معمولاً بهعنوان سریعترین ابزار کنترل مصرف مطرح میشد، اما شرایط کنونی کشور چنین امکانی را محدود کرده است. کارشناسان معتقدند هر گونه افزایش قیمت بنزین در فضای جنگی و فشارهای معیشتی، میتواند آثار اجتماعی و روانی گستردهای در جامعه بر جای بگذارد و هزینههایی فراتر از منافع اقتصادی آن ایجاد کند. بنابراین، سیاستگذاری امروز باید بر این اصل استوار باشد که مصرف را بدون افزایش قیمت مدیریت کنیم.
نخستین محور این راهبرد، کاهش نیاز به استفاده از خودروی شخصی است. هیچ کشوری تنها با توصیههای اخلاقی موفق به کاهش پایدار مصرف سوخت نشده است؛ بلکه همواره جایگزین مناسبی برای سفر با خودرو فراهم کرده است. توسعه حملونقل عمومی، بهویژه شبکههای ریلی شهری و حومهای، در این میان اهمیت ویژهای دارد. خطوط ریلی موجود در مسیرهایی مانند تهران–کرج، تهران–پرند، تهران–ورامین و سایر شهرهای اقماری، ظرفیتهایی هستند که هنوز به طور کامل مورد استفاده قرار نگرفتهاند. افزایش تعداد واگنها، کاهش فاصله زمانی حرکت قطارها و بهبود دسترسی شهروندان به ایستگاهها میتواند هزاران خودروی تکسرنشین را از خیابانها خارج کند.
توسعه استفاده از سوختهای جایگزین بنزین و در رأس آن سیانجی (گاز طبیعی فشرده) که در این سالها مورد غفلت جدی قرار گرفته، نباید از یاد برود. این سوخت هم از نظر ارزانی و هم از نظر در دسترس بودن بسیار با صرفهتر از بنزین است. در حال حاضر، بهای سیانجی هر کیلوگرم ۶۵۰ تومان است و پر کردن یک مخزن خودرو گازسوز فقط ۱۰ هزار و ۴۰۰ تومان تمام میشود. این در حالی است که هزینه یک باک ۶۰ لیتری بنزین ۱۵۰۰ تومانی، ۸.۶ برابر بیشتر از آن خواهد بود و این اختلاف با بنزین ۵۰۰۰ تومانی به ۲۸.۸ برابر میرسد.
وجود حدود ۲۳۰۰ جایگاه عرضه سیانجی و تردد ۴.۵ میلیون دستگاه خودرو دوگانهسوز در کشور که همه آنها به طور موازی از سهمیه بنزین هم برخوردارند، فرصتی مناسب برای کاهش فوری و قابل توجه مصرف بنزین ایجاد کرده است. دولت باید به فوریت طرح اخیر وزارت نفت مبنی بر رایگان شدن عرضه سیانجی در هزار جایگاه را به تمام جایگاههای کشور تسری دهد و هزینه دوگانهسوز کردن تمام انواع خودروها را رایگان و فرآیند آن را تسریع کند.
در بسیاری از دستگاههای دولتی، شرکتهای بزرگ و مراکز خدماتی، وجود حجم قابل توجهی از رفتوآمدها ضرورتی ندارد. تجربه سالهای اخیر نشان داده است که بخش مهمی از فعالیتهای اداری، آموزشی و خدماتی میتواند بهصورت دورکاری یا ترکیبی انجام شود. اگر تنها بخشی از کارکنان دولت دو روز در هفته بهصورت دورکار فعالیت کنند، میلیونها سفر شهری حذف خواهد شد. از سوی دیگر، سازمانهای دولتی، نهادهای عمومی و شرکتهای بزرگ میتوانند با راهاندازی سرویسهای حملونقل اشتراکی، بخش قابل توجهی از خودروهای شخصی کارکنان را از چرخه تردد روزانه خارج کنند.
خوشبختانه کشور از زیرساخت کارت هوشمند سوخت برخوردار است؛ ظرفیتی که میتواند فراتر از یک ابزار توزیع، به سامانهای برای مدیریت مصرف تبدیل شود. محدود شدن استفاده از کارتهای آزاد جایگاهها و تأکید بر استفاده از کارت شخصی، رفتار مصرفکنندگان را شفافتر میکند. همچنین با بهرهگیری از تحلیل دادهها و فناوری هوش مصنوعی، امکان شناسایی کارتهای اجارهای، الگوهای غیرعادی سوختگیری و مسیرهای احتمالی قاچاق فراهم میشود.
بخش قابل توجهی از خودروهای کشور به دلیل فرسودگی یا نگهداری نامناسب، سوختی بسیار بیشتر از استاندارد مصرف میکنند. اجرای یک طرح ملی برای معاینه فنی سختگیرانه، تنظیم موتور، تعویض قطعات فرسوده و کنترل سامانههای آلایندگی، میتواند مصرف سوخت میلیونها خودرو را بدون نیاز به سرمایهگذاری سنگین کاهش دهد. همچنین بخش قابل توجهی از بنزین کشور در ترافیکهای سنگین و توقفهای طولانی خودروها مصرف میشود. هماهنگسازی چراغهای راهنمایی، اصلاح هندسی تقاطعها و اطلاعرسانی مسیرهای جایگزین، میتواند مصرف سوخت را به شکل محسوسی کاهش دهد.
شاید مهمترین ضلع این راهبرد، مشارکت مردم باشد. تجربه تاریخی ایران نشان داده است که در شرایط دشوار، سرمایه اجتماعی و روحیه همبستگی ملی، بزرگترین پشتوانه کشور است. همانگونه که در سالهای دفاع مقدس، مردم با احساس مسئولیت ملی در کنار یکدیگر ایستادند، امروز نیز میتوان از همین سرمایه اجتماعی برای مدیریت مصرف انرژی بهره گرفت. پویشهایی مانند «سهشنبههای بدون خودرو»، «همسفری با همکاران» و «یک خودرو برای یک خانواده در روزهای کاری» میتوانند به یک حرکت فراگیر اجتماعی تبدیل شوند.
البته این مشارکت زمانی پایدار خواهد بود که مردم احساس کنند دولت نیز همزمان در حال اصلاح رفتار خود است. کاهش مصرف سوخت در ناوگان دولتی، حذف سفرهای غیرضروری مدیران، کنترل مأموریتهای اداری، شفافیت در مدیریت انرژی و مقابله قاطع با قاچاق، این پیام را منتقل میکند که صرفهجویی یک مسئولیت مشترک است، نه صرفاً مطالبهای از مردم.
جمعبندی؛ راهکارها را جدی بگیریم، راه افزایش قیمت را گم نکنیم
واقعیت آن است که کاهش عمومی مصرف روزانه بنزین، نه با یک تصمیم و نه با یک بخشنامه محقق میشود. این هدف نیازمند یک بسته سیاستی هماهنگ است؛ بستهای که از یک سو، حملونقل عمومی را تقویت کند، و از سوی دیگر، مصرف غیرضروری را کاهش دهد، بهرهوری خودروها را افزایش دهد، مدیریت هوشمند سوخت را به کار گیرد و در نهایت، مردم را به عنوان شریک اصلی این حرکت ملی به میدان بیاورد. تجربه نشان میدهد نگریستن به راهکار افزایش قیمت، بدترین راه برای مدیریت مصرف بنزین است. راه را گم نکنیمروزنامه اعتماد در گزارشی با نگاهی راهبردی به وضعیت مصرف سوخت در کشور، هشدار داده است که بنزین امروز دیگر یک کالای مصرفی ساده نیست، بلکه به سرمایهای راهبردی و بخشی از امنیت ملی تبدیل شده است. در شرایطی که منطقه با ناامنی و تهدیدهای مستمر روبروست و اقتصاد کشور تحت فشار جنگ، تحریمها و محدودیتهای مالی قرار دارد، مدیریت مصرف بنزین از یک برنامه اقتصادی فراتر رفته و به یک اولویت دفاعی-امنیتی تبدیل شده است.
واقعیت آن است که کاهش عمومی مصرف روزانه بنزین، نه با یک تصمیم و نه با یک بخشنامه محقق میشود. این هدف نیازمند یک بسته سیاستی هماهنگ است؛ بستهای که از یک سو، حملونقل عمومی را تقویت کند، و از سوی دیگر، مصرف غیرضروری را کاهش دهد، بهرهوری خودروها را افزایش دهد، مدیریت هوشمند سوخت را به کار گیرد و در نهایت، مردم را به عنوان شریک اصلی این حرکت ملی به میدان بیاورد. تجربه نشان میدهد نگریستن به راهکار افزایش قیمت، بدترین راه برای مدیریت مصرف بنزین است. راه را گم نکنیم
این گزارش بر پایه بررسیهای تحریریه اطلاع باما و مرور دادههای منتشرشده در رسانههای کشور تنظیم شده است.
Δ
