به گزارش اطلاع با ما ، افزایش قیمت کالاهای اساسی، اثربخشی کالابرگ را دوباره به یکی از موضوعات مهم اقتصادی تبدیل کرده است. در حالی که نمایندگان مجلس بر افزایش حمایت از خانوارهای کمدرآمد تأکید دارند، پیشنهادهایی برای افزایش اعتبار کالابرگ دهکهای پایین مطرح شده و همزمان بحث حذف دهکهای پردرآمد و اختصاص منابع بیشتر به گروههای نیازمند دنبال میشود.
کالابرگ در شرایطی قرار است نقش حمایتی خود را برای خانوارهای کمدرآمد ایفا کند که افزایش قیمت مواد غذایی، فاصله میان اعتبار اختصاصیافته و هزینه واقعی سبد مصرفی را بیشتر کرده است.
اگر مبلغ حمایت متناسب با رشد قیمتها افزایش پیدا نکند، ارزش واقعی اعتبار کالابرگ به مرور کاهش خواهد یافت و خانوارها با وجود دریافت حمایت، همچنان برای تأمین اقلام ضروری با مشکل مواجه خواهند بود.
به همین دلیل، بحث اصلی دیگر فقط پرداخت کالابرگ نیست؛ بلکه میزان اعتبار و قدرت خرید واقعی آن اهمیت بیشتری پیدا کرده است.
برخی نمایندگان مجلس معتقدند اعتبار کالابرگ باید متناسب با شرایط تورمی بهروزرسانی شود تا حمایت دولت از خانوارهای کمدرآمد اثر واقعی داشته باشد.
علی جعفریآذر، عضو کمیسیون اجتماعی مجلس، با اشاره به فشار هزینههای زندگی بر خانوارهای کمدرآمد، بر ضرورت تقویت حمایتهای معیشتی تأکید کرده است.
از نگاه این نماینده، در شرایطی که کنترل کامل قیمتها دشوار است، دولت باید دستکم امکان تأمین بخشی از نیازهای ضروری خانوارها را از طریق ابزارهایی مانند کالابرگ فراهم کند.
محمد سراج، نماینده تهران در مجلس، نیز از پیگیری افزایش اعتبار کالابرگ خبر داده است.
بر اساس توضیحاتی که او مطرح کرده، پیشنهادهایی برای افزایش مبلغ اختصاصیافته به دهکهای پایین در دست بررسی است و یکی از ارقام مطرحشده، افزایش حدود ۲۵۰ هزار تومانی اعتبار برای دهکهای یک تا چهار است.
با این حال، این رقم در حد پیشنهاد مطرح شده و برای تبدیل شدن به مبلغ قطعی، باید مراحل تصمیمگیری و تأمین اعتبار طی شود.
یکی دیگر از محورهای مورد توجه مجلس، تغییر نحوه توزیع منابع کالابرگ است.
بر اساس دیدگاه مطرحشده از سوی برخی نمایندگان، به جای توزیع منابع میان گروههای درآمدی گسترده، میتوان حمایت بیشتری را به دهکهای پایین اختصاص داد و منابع مربوط به خانوارهای برخوردارتر را به سمت گروههای نیازمند هدایت کرد.
در چنین مدلی، هدف اصلی این است که اعتبار محدود موجود بیشترین اثر را بر تأمین مواد غذایی خانوارهای کمدرآمد داشته باشد.
افزایش قیمت مواد غذایی باعث شده یک مبلغ ثابت، قدرت خرید گذشته خود را نداشته باشد.
برای نمونه، اگر اعتبار یک خانوار در سال گذشته امکان خرید مقدار مشخصی از اقلام غذایی را فراهم میکرد، افزایش قیمت همان کالاها باعث میشود خانوار امروز با همان اعتبار، مقدار کمتری از سبد مورد نیاز خود را تهیه کند.
در نتیجه، ثابت ماندن مبلغ اسمی کالابرگ در شرایط تورمی به معنای ثابت ماندن حمایت واقعی نیست.
این موضوع بهخصوص برای خانوارهایی اهمیت دارد که بخش عمده درآمد خود را صرف خوراک و کالاهای ضروری میکنند.
یکی از بحثهای مهم درباره تقویت حمایتهای معیشتی، تأثیر آن بر تورم است.
برخی دیدگاههای اقتصادی معتقدند اگر کالابرگ بهصورت هدفمند و برای خرید کالاهای مشخص مورد استفاده قرار گیرد، لزوماً همان آثار افزایش عمومی نقدینگی را ایجاد نمیکند.
از این منظر، طراحی صحیح طرح اهمیت زیادی دارد؛ زیرا در صورت وجود کالا در بازار و تأمین منابع از مسیر مناسب، کالابرگ میتواند به جای افزایش فشار بر خانوار، بخشی از نیاز مصرفی آنها را پوشش دهد.
البته نحوه تأمین منابع و شرایط عرضه کالاها همچنان از عوامل تعیینکننده در ارزیابی آثار اقتصادی این سیاست است.
در شرایطی مانند جنگ یا شوکهای اقتصادی، فشار همزمان بر تولید، اشتغال، قیمت کالاها و درآمد خانوار میتواند قدرت خرید مردم را به سرعت کاهش دهد.
در چنین شرایطی، حمایت معیشتی باید علاوه بر سرعت اجرا، هدفمند و قابل دسترسی باشد. تأمین کالاهای ضروری، حمایت از تولیدکنندگان و جلوگیری از اختلال در زنجیره توزیع میتواند در کنار کالابرگ، اثرگذاری این سیاست را بیشتر کند.
تجربه کشورهای مختلف نیز نشان داده است که حمایتهای معیشتی زمانی کارآمدتر هستند که سازوکار توزیع آنها شفاف باشد و خانوارها بتوانند نیازهای اصلی خود را با کمترین محدودیت تأمین کنند.
مسئله اصلی اکنون میان «پرداخت حمایت» و «قدرت خرید حمایت» فاصله ایجاد کرده است.
ممکن است یک خانوار همچنان همان مبلغ گذشته را دریافت کند، اما افزایش قیمت کالاها باعث شود این مبلغ سهم بسیار کوچکتری از هزینههای ضروری او را پوشش دهد.
به همین دلیل، افزایش اعتبار متناسب با تورم، اصلاح دهکبندی و تمرکز منابع روی خانوارهای کمدرآمد میتواند سه محور اصلی برای افزایش اثربخشی این طرح باشد.
در حال حاضر آنچه درباره افزایش اعتبار مطرح شده، بیشتر در قالب پیشنهادها و پیگیریهای نمایندگان و دستگاههای مرتبط است و برای اعلام رقم نهایی باید منتظر تصمیم رسمی دولت و تأمین اعتبار بود.
با این حال، یک موضوع روشن است: هرچه فاصله میان رشد قیمت مواد غذایی و مبلغ کالابرگ بیشتر شود، اثر حمایتی این طرح نیز کاهش پیدا میکند.
بنابراین چالش اصلی سیاست کالابرگ در سال ۱۴۰۵ فقط ادامه پرداخت آن نیست؛ بلکه این است که آیا اعتبار اختصاصیافته میتواند متناسب با هزینه واقعی سبد غذایی خانوار، حمایت مؤثری ایجاد کند یا خیر.
این گزارش بر پایه بررسیهای تحریریه اطلاع باما و مرور دادههای منتشرشده در رسانههای کشور تنظیم شده است.
Δ
