به گزارش اطلاع با ما ، رشد اقتصادی منفی تنها به معنای کاهش حجم تولید نیست، بلکه میتواند نشانهای از تغییر در ساختار تولید، کاهش کارایی سرمایه و اختلال در ارتباط میان بخشهای مختلف اقتصاد باشد. در چنین شرایطی، بخشی از ماشینآلات و داراییهای تولیدی کارکرد قبلی خود را از دست میدهند و بنگاهها برای سازگار شدن با شرایط جدید ناچار به تغییر مسیر میشوند.
بر اساس آمارهای منتشرشده، اقتصاد ایران در بهار ۱۴۰۵ نسبت به مدت مشابه سال قبل با رشد منفی مواجه شده است؛ اتفاقی که در کنار افت تولید صنعتی، تصویری از فشار بر ظرفیتهای تولیدی کشور ارائه میدهد.
با این حال، کوچک شدن اقتصاد را نمیتوان فقط با کاهش درآمد، تولید یا افزایش احتمالی بیکاری توضیح داد. پشت این اعداد، تغییراتی در ساختار سرمایه، نحوه استفاده از تجهیزات و ارتباط میان بخشهای مختلف تولید رخ میدهد که میتواند آثار بلندمدتتری داشته باشد.
اقتصاد از مجموعهای از کارخانهها، ماشینآلات، زیرساختها، نیروی انسانی و شبکههای تأمین تشکیل شده است. این اجزا به صورت جداگانه فعالیت نمیکنند و معمولاً برای تکمیل یکدیگر طراحی شدهاند.
برای مثال، یک خط تولید ممکن است به مواد اولیه مشخص، قطعات وارداتی، انرژی پایدار، تجهیزات تعمیراتی و بازار مصرف وابسته باشد. اگر یکی از این حلقهها دچار اختلال شود، حتی تجهیزات سالم و آمادهبهکار نیز ممکن است نتوانند با ظرفیت قبلی فعالیت کنند.
بنابراین، کاهش رشد اقتصادی میتواند نشانهای از برهم خوردن هماهنگی میان اجزای مختلف فرآیند تولید باشد.
داراییهای فیزیکی همیشه ارزش یکسانی ندارند. ارزش اقتصادی یک دستگاه یا کارخانه تا حد زیادی به این بستگی دارد که در چه شرایطی و در کنار چه تجهیزات و نهادههایی مورد استفاده قرار گیرد.
در زمان رونق، مجموعهای از ماشینآلات و سرمایهگذاریها ممکن است کاملاً مکمل یکدیگر باشند؛ اما با تغییر شرایط اقتصادی، محدودیت واردات، کاهش تقاضا یا اختلال در تأمین مواد اولیه، بخشی از این ارتباطها از بین میرود.
در چنین وضعیتی، یک بنگاه ممکن است مجبور شود دستگاهی را که برای تولید محصولی خاص خریداری شده، با تغییرات جدید در فرآیندی دیگر به کار بگیرد یا بخشی از ظرفیت خود را بلااستفاده نگه دارد.
ادامهدار شدن انقباض اقتصادی میتواند تصمیم بنگاهها درباره سرمایهگذاریهای جدید را نیز تغییر دهد. زمانی که چشمانداز فعالیت اقتصادی نامطمئن است، ممکن است بنگاهها به جای خرید تجهیزات جدید یا توسعه خطوط تولید، از ظرفیت موجود استفاده کنند و سرمایهگذاریهای توسعهای را به تعویق بیندازند.
نتیجه چنین روندی میتواند فرسودهتر شدن تجهیزات و کاهش تدریجی ظرفیت تولید باشد.
در این شرایط، فعالیتهایی که به سرمایهگذاری سنگین، فناوری پیشرفته و زنجیره تأمین پیچیده نیاز دارند، ممکن است با محدودیت بیشتری مواجه شوند و بخشی از منابع به سمت فعالیتهای سادهتر و کوتاهمدت حرکت کند.
یکی از پیامدهای مهم تداوم رکود و کاهش تشکیل سرمایه، فاصله گرفتن اقتصاد از نوسازی تجهیزات است. اگر ماشینآلات مستهلک شوند اما جایگزینی برای آنها صورت نگیرد، ظرفیت تولید به مرور کاهش پیدا میکند.
این مسئله با کاهش مقطعی تولید تفاوت دارد. در رکود کوتاهمدت، امکان بازگشت ظرفیتها پس از بهبود شرایط وجود دارد؛ اما زمانی که سرمایه فیزیکی و شبکههای تولید برای مدت طولانی فرسوده شوند، بازگشت به سطح قبلی تولید به سرمایهگذاری و زمان بیشتری نیاز خواهد داشت.
خروج از چنین شرایطی تنها با افزایش حجم نقدینگی یا تحریک کوتاهمدت تقاضا اتفاق نمیافتد. اقتصاد برای بازگشت به مسیر رشد به سرمایهگذاری، نوسازی تجهیزات، دسترسی پایدار به نهادههای تولید و شکلگیری دوباره ارتباط میان حلقههای زنجیره تولید نیاز دارد.
در چنین فرآیندی، بخشی از منابع باید از فعالیتهایی که دیگر توجیه اقتصادی ندارند، به سمت حوزههایی منتقل شود که با شرایط جدید بازار و نیاز مصرفکنندگان سازگاری بیشتری دارند.
اگر کاهش رشد اقتصادی برای مدت طولانی ادامه پیدا کند، مسئله فقط کوچک شدن اندازه اقتصاد نیست. خطر مهمتر میتواند تغییر کیفیت ساختار تولید باشد؛ یعنی کاهش فعالیتهای پیچیدهتر، فرسایش سرمایه و حرکت تدریجی منابع به سمت فعالیتهای سادهتر.
به همین دلیل، بررسی رشد منفی تنها با یک عدد درصدی کامل نمیشود. برای درک تصویر واقعی اقتصاد باید همزمان روند سرمایهگذاری، تشکیل سرمایه ثابت، تولید صنعتی، بهرهوری، وضعیت ماشینآلات و ارتباط میان حلقههای زنجیره تأمین را نیز در نظر گرفت.
این گزارش بر پایه بررسیهای تحریریه اطلاع باما و مرور دادههای منتشرشده در رسانههای کشور تنظیم شده است.
Δ
