به گزارش اطلاع با ما ، صادرات ایران در بنبست تحریم: گزارش جدید مرکز پژوهشهای مجلس نشان میدهد صادرات ایران در دو بعد جغرافیایی و کالایی با کاهش شدید تنوع، تمرکز بالا بر معدود شرکای تجاری و ناپایداری جدی مواجه است. در حالی که در سال ۱۳۸۳، ۸۰ درصد صادرات به ۲۱ کشور انجام میشد، در سال ۱۴۰۲ این رقم تنها به هفت کشور محدود شده است. چین، عراق و امارات سه کشور اصلی بازگرداننده ارز حاصل از صادرات بودهاند. تنوع کالاهای صادراتی نیز با وجود رشد عددی، کمتر از متوسط جهانی بوده و صادرات اقلام سنتی مانند فرش، زعفران، پسته و خرما کاهش یافته است. شاخص ماندگاری صادرات نیز نشان میدهد کمتر از ۳۰ درصد کالاها بهطور پایدار صادر شدهاند. شاخص اکمال تجاری نیز نشان میدهد ایران ظرفیت توسعه صادرات پایدار به کشورهایی مانند سوریه و عراق را دارد، اما از این ظرفیت بهرهبرداری نشده است.
از سال ۱۳۸۳ تا ۱۴۰۲، تعداد کشورهای مقصد صادراتی ایران از ۲۱ به تنها ۷ کشور کاهش یافته است. این تمرکز، وابستگی تجاری کشور را افزایش داده و آن را در برابر تحریمها و شوکهای سیاسی-اقتصادی آسیبپذیرتر کرده است. چین، عراق و امارات به تنهایی ۶۰ درصد ارز صادراتی را بازمیگردانند.
اگرچه تعداد اقلام صادراتی افزایش یافته، اما این رشد از متوسط جهانی کمتر بوده و رتبه ایران از نظر تنوع کالا تنزل یافته است. افزایش نرخ ارز در برخی سالها منجر به جهش موقتی در صادرات شده، ولی بهدلیل نبود برنامهریزی ساختاری، این روند پایدار نبوده است.
خرما، پسته، فرش و زعفران، چهار محصول استراتژیک صادراتی ایران، حضور خود را در بازارهای جهانی از دست دادهاند. حتی در مورد زعفران که ایران بزرگترین تولیدکننده جهان است، سهم بازار با پتانسیل تولید همخوانی ندارد.
بر اساس دادههای دهساله، تنها حدود ۲۹ درصد کالاهای صادراتی بهطور مداوم در فهرست صادرات باقی ماندهاند. حدود ۴۳ درصد کالاها کمتر از ۵ سال پایداری صادراتی داشتهاند. این دادهها نشاندهنده نبود سیاست صادراتی بلندمدت و برنامهریزی ساختاری در کشور است.
شاخص اکمال تجاری که نشاندهنده تطابق صادرات ایران با نیاز وارداتی کشورهای هدف است، بالاترین رقم را برای سوریه و عراق نشان میدهد. با این حال، سهم ایران از بازار سوریه بسیار پایین بوده و فرصت بهرهبرداری از ظرفیتها از دست رفته است. تجارت با کشورهای چین، ترکیه، روسیه و کره جنوبی با وجود حجم بالا، از نظر تطابق تجاری مطلوب نیست.
تنوعبخشی به مقاصد صادراتی، اصلاح ساختار کالاهای صادراتی متناسب با نیازهای بازارهای هدف و استفاده از شاخص اکمال تجاری برای تدوین راهبرد صادراتی بلندمدت، سه محور کلیدی برای خروج از وضعیت شکننده فعلی است. در غیر این صورت، استمرار روند فعلی به حذف تدریجی ایران از بازارهای جهانی منجر خواهد شد.
این گزارش بر پایه بررسیهای تحریریه اطلاع باما و مرور دادههای منتشرشده در رسانههای کشور تنظیم شده است.
Δ
