به گزارش اطلاع با ما، نرخهای بهره در ایران طی ماههای اخیر جهشی کمسابقه داشته و تأثیر آن به سرعت در هزینه تأمین مالی، بازار سرمایه و جریان نقدی شرکتها نمایان شده است. این روند باعث شده نقش ابزارهای نوین مدیریت ریسک مانند اوراق نرخ شناور، سوآپ بهره و صندوقهای بدهی خصوصی بیش از گذشته اهمیت پیدا کند. در نبود نشانهای از کاهش نرخها، بازار سرمایه ناچار است خود را با دوران نرخهای بالا وفق دهد.
در یک سال اخیر، نرخ بهره به خطی صعودی تبدیل شده که هر ماه شیب تندتری میگیرد. نرخ بینبانکی از محدوده ۱۸درصد به حوالی ۲۴درصد رسیده و نرخ سود اوراق دولتی نیز تا نزدیکی ۳۶درصد بالا رفته است. این افزایشها نه فقط یک شاخص مالی، بلکه ضربهای مستقیم بر هزینه تامین مالی و توان تولید شرکتها است. ترکیب سیاست پولی انقباضی، تورم پایدار و کسری بودجه عمیق سبب شده نرخ سود حقیقی همچنان منفی باقی بماند و فضای اقتصادی در وضعیتی سخت و نامطمئن حرکت کند.
شرکتها میدانند افزایش نرخ بهره، فقط بالا رفتن یک عدد نیست. این روند ارزش اوراق قدیمی را کاهش میدهد، هزینه انتشار بدهی جدید را سنگینتر میکند و بخش بزرگی از سود عملیاتی بنگاهها را میبلعد. در نیمه نخست امسال ۶۳۰هزار میلیارد تومان تأمین مالی در بازار سرمایه انجام شده که بیش از نیمی از آن اوراق بدهی بوده است. ادامه این مسیر به معنای وابستگی بیشتر شرکتها به ابزارهای بدهی و تشدید فشار بازپرداخت در سالهای بعد است.
در شرایطی که نشانهای از کاهش نرخها دیده نمیشود، ابزارهای شناور دوباره اهمیت پیدا کردهاند. اوراق نرخ شناور که سود آن بر اساس شاخصهای روز مانند نرخ بینبانکی تغییر میکند، میتواند سپر حفاظتی برای سرمایهگذار و فرصتی تازه برای شرکتها باشد. این ابزار در بسیاری از اقتصادها کاربرد گسترده دارد و امکان میدهد ارزش واقعی سرمایه در برابر نوسان حفظ شود.
قراردادهای سوآپ نرخ بهره در جهان یکی از مهمترین ابزارهای پوشش ریسک هستند؛ بهطوریکه حدود ۸۰درصد بازار مشتقات نرخ بهره به این قراردادها اختصاص دارد. در چنین سوآپی، شرکتها میتوانند جریان پرداخت بهره را از ثابت به شناور یا برعکس تبدیل کنند و ساختار بدهی خود را با شرایط متغیر اقتصاد هماهنگ سازند. با وجود اهمیت این ابزار، استفاده از آن در ایران هنوز در حد بحثهای نظری باقی مانده و زیرساخت لازم برای گسترش آن شکل نگرفته است.
در بسیاری از کشورها، صندوقهای بدهی خصوصی تبدیل به بازیگر مهم تأمین مالی شدهاند. این صندوقها با جذب سرمایه از نهادهای بزرگ، به شرکتها و پروژهها وام مستقیم میدهند و نقش مکمل بانکها را ایفا میکنند. ارزش این بازار در جهان از ۲تریلیون دلار گذشته و رشد آن سالانه بیش از ۲۰درصد است. در ایران نیز ایجاد چنین صندوقهایی میتواند مسیر تازهای برای حمایت از پروژههای کوچک و متوسط و کاهش تمرکز بر منابع بانکی باشد.
بازار سرمایه ایران در آستانه دورهای قرار دارد که کاهش نرخ بهره دیگر انتخاب نزدیک و قابل اتکایی نیست. در چنین وضعیتی، شرکتها نه با امیدواری به کاهش نرخها، بلکه با استفاده هوشمندانه از ابزارهای پوشش ریسک میتوانند دوام بیاورند. اکنون اقتصاد ایران در مسیری حرکت میکند که آینده آن نه با انتظار، بلکه با سازگاری فعالانه با شرایط رقم میخورد.
این گزارش بر پایه بررسیهای تحریریه اطلاع باما و مرور دادههای منتشرشده در رسانههای کشور تنظیم شده است.
Δ
