به گزارش اطلاع با ما ، پایتخت : کاهش بیسابقه آب سدهای تهران فقط نتیجه خشکسالی نیست؛ برداشتهای بیرویه، فشار بر منابع بالادستی، اتکای بیش از حد به آب زیرزمینی و راهحلهای مقطعی مانند انتقال آب، زنجیرهای از تصمیمها را شکل داده که پایتخت را به مرز تنش آبی سوق داده است. پرسش اینجاست که آیا هنوز فرصتی برای تغییر مسیر باقی مانده؟
اطلاعات رسمی منتشرشده از وضعیت سدهای تهران، تصویر نگرانکنندهای از منابع آب پایتخت ارائه میدهد. بخش عمده سدهای تأمینکننده آب شرب، به پایینترین سطح پرشدگی در سالهای اخیر رسیدهاند. اگرچه کاهش بارندگی و تداوم خشکسالی نقش مهمی در این وضعیت دارد، اما محدود کردن علت بحران به عوامل اقلیمی، صورتمسئله را سادهسازی میکند.
در مسیر رودخانههایی که به سدهای تهران میرسند، الگوی بهرهبرداری از منابع آب بهشدت تغییر کرده است. افزایش ساختوساز، گسترش باغویلاها و مصرفهای خارج از چارچوبهای تعریفشده باعث شده بخشی از آبی که باید به مخازن سدها برسد، پیش از رسیدن مصرف شود. این کاهش تدریجی اما مستمر، ورودی سدها را به حداقل رسانده است.
آنچه امروز در اطراف پایتخت دیده میشود، در بسیاری از نقاط کشور نیز تکرار شده است. کاهش آب ورودی سدها در استانهای مختلف، نشانهای از فشار عمومی بر منابع بالادستی است؛ فشاری که اگر مهار نشود، ظرفیت ذخیرهسازی سدها را عملاً بلااستفاده میکند.
بخش بزرگی از آب شرب تهران از سفرههای زیرزمینی تأمین میشود؛ منابعی که طی دهههای گذشته بیش از توان طبیعی خود برداشت شدهاند. نتیجه این روند، افت شدید سطح آب، افزایش عمق چاهها و گسترش پدیده فرونشست زمین است؛ پدیدهای که نهتنها زیرساختها را تهدید میکند، بلکه پیامدهای زمینساختی و ایمنی نیز بههمراه دارد.
انتقال آب از حوضهای به حوضه دیگر، یکی از گزینههایی بوده که برای عبور کوتاهمدت از بحران مطرح شده است. با این حال، تجربه نشان میدهد این رویکرد بیش از آنکه مسئله را حل کند، آن را به جغرافیای جدیدی منتقل میکند. کاهش منابع در مبدأ، هزینههای اقتصادی سنگین و فشارهای زیستمحیطی، از تبعات چنین تصمیمهایی هستند.
انتقال آب از دریا به فلات مرکزی، در نگاه اول راهکاری فناورانه به نظر میرسد، اما اثرات جانبی آن بر مصرف انرژی، تولید آلایندهها و اکوسیستمهای ساحلی، نگرانیهای جدی ایجاد کرده است. افزون بر آن، دسترسی به آب جدید میتواند انگیزه افزایش مصرف و تمرکز بیشتر جمعیت در مناطق کمظرفیت را تقویت کند.
کارشناسان معتقدند عبور از بحران آب، بیش از هر چیز به تغییر رویکرد نیاز دارد؛ تغییر از «تأمینمحوری» به «مدیریت تقاضا». کنترل برداشتها، توقف مصرفهای خارج از ظرفیت، احیای سفرههای زیرزمینی و بازنگری در الگوی جمعیتی و توسعه شهری، مجموعه اقداماتی است که میتواند سرعت حرکت بهسوی بحران را کاهش دهد.
بارشهای مقطعی میتوانند مخازن سطحی را برای مدتی ترمیم کنند، اما بدون مدیریت منابع زیرزمینی، این بهبود پایدار نخواهد بود. آینده آب تهران نه به یک پروژه خاص، بلکه به مجموعهای از تصمیمهای هماهنگ و بلندمدت گره خورده است؛ تصمیمهایی که اگر امروز گرفته نشوند، فردا گزینههای کمتری باقی خواهد ماند.
این گزارش بر پایه بررسیهای تحریریه اطلاع باما و مرور دادههای منتشرشده در رسانههای کشور تنظیم شده است.
Δ
