به گزارش اطلاع با ما ، توزیع استامینوفن کدئین و برخی داروهای مسکن قوی در داروخانه‌ها محدودتر شده است. فعالان صنعت دارو، کاهش دسترسی به ماده اولیه کدئین را یکی از عوامل اصلی این وضعیت می‌دانند و بر ایجاد یک مسیر پایدار برای تأمین مواد اولیه تأکید دارند.
دسترسی به استامینوفن کدئین و برخی دیگر از داروهای مسکن قوی در داروخانه‌ها محدودتر شده و گزارش‌هایی از توزیع سهمیه‌ای یا قطره‌چکانی این داروها منتشر شده است. فعالان صنعت دارو، کاهش دسترسی به ماده اولیه کدئین را از عوامل اصلی کاهش تولید این گروه از داروها عنوان می‌کنند.
این موضوع در حالی دوباره مورد توجه قرار گرفته که پیش‌تر نیز درباره احتمال کاهش ذخایر مواد اولیه داروهای حاوی کدئین هشدارهایی مطرح شده بود.
استامینوفن کدئین برای بسیاری از مصرف‌کنندگان یک مسکن شناخته‌شده است، اما اهمیت آن تنها به مصرف عمومی محدود نمی‌شود. برخی بیماران مبتلا به بیماری‌های سخت، افراد پس از اعمال جراحی و بیمارانی که به کنترل درد نیاز دارند، ممکن است با تجویز پزشک از داروهای حاوی کدئین استفاده کنند.
به همین دلیل، هرگونه اختلال طولانی‌مدت در زنجیره تأمین این داروها می‌تواند دسترسی برخی بیماران به گزینه‌های درمانی مورد نیاز را دشوارتر کند.
بر اساس توضیحات فعالان صنعت دارو، بخش مهمی از ماده اولیه مورد استفاده برای تولید داروهای حاوی کدئین و سایر ترکیبات مشابه در سال‌های گذشته از فرآوری مواد حاصل از کشفیات مواد مخدر تأمین می‌شد.
هادی احمدی، سخنگوی انجمن داروسازان ایران، کاهش دسترسی به مواد اولیه کدئین را یکی از دلایل افت تولید داروهای حاوی این ماده عنوان کرده است.
به گفته او، تغییر شرایط تولید و تأمین مواد اولیه باعث شده برخی داروهای حاوی کدئین دیگر مانند گذشته در حجم بالا تولید نشوند.
علی گودرزی، مدیرعامل شرکت تولید مواد اولیه داروپخش، درباره وضعیت تأمین مواد اولیه توضیح داده است که میزان مورفین تولیدشده از مواد اولیه داخلی نسبت به گذشته کاهش قابل توجهی داشته است.
طبق اظهارات او، تولید سالانه مورفین این مجموعه در گذشته حدود ۷۰۰ تن بوده، اما این رقم اکنون به حدود ۲۰ تن رسیده است؛ یعنی کاهش بسیار شدیدی در میزان ماده اولیه در دسترس رخ داده است.
گودرزی همچنین گفته است که کاهش مواد اولیه، تولید داروهایی مانند استامینوفن کدئین را تحت تأثیر قرار داده است.
یکی از گزینه‌های جبران کمبود مواد اولیه، استفاده از واردات است؛ اما فعالان صنعت دارو معتقدند این مسیر با محدودیت‌های اقتصادی و ارزی همراه خواهد بود.
در شرایطی که بخشی از مواد اولیه در گذشته با هزینه پایین‌تر از محل فرآوری کشفیات در اختیار صنعت قرار می‌گرفت، تأمین آن از بازارهای خارجی می‌تواند هزینه بیشتری به زنجیره تولید تحمیل کند.
افزایش هزینه تأمین ماده اولیه در نهایت می‌تواند بر قیمت تمام‌شده دارو نیز اثر بگذارد و فشار بیشتری به تولیدکنندگان و نظام تأمین دارو وارد کند.
فعالان صنعت دارو یکی دیگر از عوامل مؤثر بر شرایط فعلی را تغییر وضعیت کشت خشخاش در افغانستان می‌دانند. به گفته سخنگوی انجمن داروسازان ایران، محدود شدن کشت خشخاش در این کشور بر میزان ورود و کشفیات تریاک در منطقه اثر گذاشته است.
از سوی دیگر، ایران نیز کشت خشخاش را به شکل مورد استفاده برای تولید مواد مخدر مجاز نمی‌داند و همین موضوع، بحث تأمین قانونی و کنترل‌شده مواد اولیه داروهای مشتق از خشخاش را دوباره به یکی از مسائل صنعت دارو تبدیل کرده است.
یکی از راهکارهایی که در سال‌های گذشته از سوی بخش‌هایی از حوزه سلامت مطرح شده، استفاده از گونه‌های مجاز و کنترل‌شده گیاهان دارویی برای تولید مواد اولیه مورد نیاز داروهای خاص است.
در همین زمینه گفته شده وزارت بهداشت و سازمان غذا و دارو از سال ۱۴۰۲ درخواست‌هایی را برای کشت گونه «اُلیفرا» مطرح کرده‌اند؛ هدف از این طرح، ایجاد مسیر داخلی و تحت نظارت برای تأمین مواد اولیه داروهایی مانند مورفین و کدئین عنوان شده است.
مدیرعامل تماد نیز از آغاز کشت ۵۰ هزار هکتار شقایق اُلیفرا با دریافت مجوز خبر داده و گفته است که این طرح برای رسیدن به مرحله تولید، به زمان نیاز دارد.
بر اساس توضیحات ارائه‌شده از سوی فعالان صنعت، افزایش تولید از محل کشت داخلی نمی‌تواند در کوتاه‌ترین زمان مشکل بازار را برطرف کند؛ زیرا میان آغاز کشت، برداشت محصول، فرآوری و تبدیل آن به ماده اولیه دارویی فاصله زمانی وجود دارد.
گودرزی با اشاره به وجود ذخایر موجود، ابراز امیدواری کرده است که بازار در ماه‌های آینده تا حدودی تقویت شود.
بنابراین، وضعیت عرضه استامینوفن کدئین در کوتاه‌مدت به میزان ذخایر موجود، ظرفیت تولید و نحوه تأمین مواد اولیه وابسته خواهد بود.
برخی منابع آگاه معتقدند مسئله فعلی تنها به اتفاقات ماه‌های اخیر محدود نیست و بخشی از آن به مدل تأمین مواد اولیه داروهای حاوی ترکیبات مخدر در چند دهه گذشته بازمی‌گردد.
از سوی دیگر، تغییر الگوی مصرف مواد مخدر و کاهش مصرف تریاک سنتی نیز به گفته این منابع می‌تواند در کاهش میزان کشفیات و در نتیجه محدود شدن یکی از منابع مورد استفاده صنعت دارو مؤثر بوده باشد.
با توجه به افزایش چالش‌های مربوط به تأمین ماده اولیه، ایجاد یک زنجیره داخلی و کاملاً کنترل‌شده می‌تواند یکی از گزینه‌های مطرح برای تأمین پایدار داروهای حاوی کدئین باشد.
اجرای چنین طرحی البته نیازمند چارچوب قانونی مشخص، نظارت چندلایه و همکاری نهادهای مسئول در حوزه‌های بهداشت، کشاورزی، مبارزه با مواد مخدر و تولید دارو است.
در صورت ایجاد این سازوکار، مواد اولیه حاصل از کشت قانونی می‌تواند پس از فرآوری و طی مراحل نظارتی، در اختیار تولیدکنندگان مجاز دارویی قرار گیرد.
در نهایت، وضعیت فعلی استامینوفن کدئین نشان می‌دهد تأمین پایدار مواد اولیه، یکی از حلقه‌های مهم زنجیره دارو است و هرگونه اختلال در این بخش می‌تواند مستقیماً روی میزان تولید و دسترسی بیماران به برخی داروهای مسکن اثر بگذارد.
این گزارش بر پایه بررسی‌های تحریریه اطلاع باما و مرور داده‌های منتشرشده در رسانه‌های کشور تنظیم شده است.
Δ
